Aile hukuku, nişanlanmadan evlenmeye, evliliğin hukuki sonuçlarından boşanmaya, eşler arasındaki mal rejimlerinden çocukların velayetine kadar aile ilişkilerini düzenleyen hukuk dalıdır. Türkiye’de aile hukukunun temel kaynağı Türk Medeni Kanunu’nun ikinci kitabıdır. Bu alandaki uyuşmazlıklara aile mahkemeleri bakar.
Aile hukukuyla ilgili bir sorunla karşılaştığınızda, önce sorunun hangi alt başlığa girdiğini belirlemek gerekir. Boşanma, nafaka, velayet ve mal paylaşımı birbirine bağlı görünse de her birinin şartları, süreleri ve izlenecek yolları farklıdır. Bu yazıda aile hukukunun temel konularını kısaca açıklıyor ve her biri için ayrıntılı yazılarımıza yönlendiriyoruz.
| Konu | Kısa açıklama |
|---|---|
| Nişanlanma | Evlenme vaadi, nişanın bozulması ve hediyelerin iadesi |
| Evlenme | Evlenme ehliyeti, engeller ve evliliğin butlanı |
| Evliliğin genel hükümleri | Eşlerin hak ve yükümlülükleri, aile konutu |
| Mal rejimleri | Edinilmiş mallara katılma ve diğer rejimler |
| Boşanma | Boşanma sebepleri, anlaşmalı ve çekişmeli boşanma |
| Soybağı ve velayet | Babalık, evlat edinme, velayet ve kişisel ilişki |
| Nafaka | Tedbir, yoksulluk, iştirak ve yardım nafakası |
Nişanlanma Hukuki Sonuç Doğurur Mu?
Nişanlanma, evlenme vaadiyle kurulur ve hukuken bir sözleşme niteliğindedir. Ancak nişanlanma evlenmeye zorlamak için dava hakkı vermez. Nişanı haklı bir sebep olmadan bozan taraf, diğer tarafın ve onun ailesinin evlenme amacıyla yaptığı uygun giderler için tazminat ödemekle yükümlü olabilir.
Nişanın bozulması kişilik haklarına saldırı oluşturuyorsa manevi tazminat da istenebilir. Nişanın evlenme dışında bir sebeple sona ermesi halinde, nişanlıların birbirlerine verdikleri alışılmışın dışındaki hediyeler geri istenebilir. Nişanın bozulmasından doğan dava hakları, nişanın sona ermesinden itibaren bir yıl geçmekle zamanaşımına uğrar.
Evlenmenin Şartları Nelerdir?
Erkek veya kadın on yedi yaşını doldurmadıkça evlenemez. Olağanüstü durumlarda ve pek önemli bir sebeple hâkim, on altı yaşını doldurmuş olanların evlenmesine izin verebilir. Ayrıca belirli derecedeki hısımlar arasında evlenme yasağı vardır ve evli bir kişi yeniden evlenemez.
Evlenme engellerine rağmen yapılan evlilikler mutlak veya nispi butlanla sakat sayılabilir. Örneğin eşlerden birinin evlenme sırasında evli olması mutlak butlan sebebidir. Evlenme, evlendirme memuru önünde ve iki tanık huzurunda yapılır; dini nikâh resmi nikâhın yerini tutmaz.
Evliliğin Genel Hükümleri Neleri Düzenler?
Evlenmeyle eşler arasında evlilik birliği kurulur. Eşler birliğin mutluluğunu elbirliğiyle sağlamak, çocukların bakımına ve eğitimine birlikte özen göstermek, birlikte yaşamak, birbirine sadık kalmak ve yardımcı olmakla yükümlüdür. Eşler oturacakları konutu birlikte seçer ve birliğin giderlerine güçleri oranında katılır.
Aile konutu ayrıca korunur. Konut hangi eşin adına kayıtlı olursa olsun, diğer eşin açık rızası olmadan satılamaz ve kiraya verilemez. Eşlerden biri yükümlülüklerini yerine getirmezse diğeri, boşanma davası açmadan da evlilik birliğinin korunması için hâkimden önlem alınmasını isteyebilir.
Mal Rejimleri Nasıl İşler?
Eşler aksini bir sözleşmeyle kararlaştırmadıkça aralarında edinilmiş mallara katılma rejimi uygulanır. Bu rejimde her eş evlilik süresince edinilen malların artık değerinin yarısı üzerinde hak sahibidir. Evlilik öncesi mallar, miras ve bağış yoluyla edinilenler ise kişisel mal sayılır ve paylaşıma girmez.
Eşler noterde düzenlenecek bir sözleşmeyle mal ayrılığı, paylaşmalı mal ayrılığı veya mal ortaklığı rejimlerinden birini seçebilir. Mal rejimi boşanma davasının açıldığı tarihte sona erer ve tasfiyesi genellikle ayrı bir davada yapılır. Ayrıntılar için boşanmada mal paylaşımı yazımıza bakabilirsiniz.
Boşanma Sebepleri Nelerdir?
Kanun zina, hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranış, suç işleme ve haysiyetsiz hayat sürme, terk ve akıl hastalığını özel boşanma sebepleri olarak sayar. Bunların yanında evlilik birliğinin temelinden sarsılması genel bir boşanma sebebidir ve uygulamada en sık başvurulan sebeptir.
Evlilik en az bir yıl sürmüşse eşler anlaşmalı boşanma yoluna da gidebilir. Bu durumda tarafların birlikte başvurması veya birinin açtığı davayı diğerinin kabul etmesi ve hâkimin protokolü uygun bulması gerekir. Anlaşma yoksa dava çekişmeli olarak görülür. Süreç için çekişmeli boşanma davası ve aşamaları yazımıza göz atabilirsiniz.
Boşanmanın Sonuçları Nelerdir?
Boşanmayla birlikte mahkeme velayet, kişisel ilişki, nafaka ve tazminat konularında da karar verir. Kusursuz veya daha az kusurlu eş maddi ve manevi tazminat isteyebilir. Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek eş, kusuru daha ağır olmamak şartıyla yoksulluk nafakası talep edebilir.
Anayasa Mahkemesi, yoksulluk nafakasının süresiz olarak istenebileceğine ilişkin ibareyi iptal etmiş ve karar 30 Eylül 2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanmıştır. İptal kararı dokuz ay sonra yürürlüğe girecektir. Nafaka türleri için nafaka davaları yazımızı okuyabilirsiniz.
Soybağı Ve Velayet Nasıl Düzenlenir?
Soybağı, çocukla anne ve babası arasındaki hukuki bağdır. Ana ile soybağı doğumla kurulur. Baba ile soybağı ise anneyle evlilik, tanıma veya hâkim hükmüyle kurulur. Evlilik içinde doğan çocuğun babası kocadır; bu karine soybağının reddi davasıyla çürütülebilir.
Velayet, ergin olmayan çocuğun bakımı, eğitimi ve temsiline ilişkin hak ve yükümlülüklerdir. Evlilik devam ettiği sürece anne ve baba velayeti birlikte kullanır; boşanmada ise mahkeme çocuğun üstün yararına göre karar verir. Velayet kendisine verilmeyen ebeveyn çocukla kişisel ilişki kurma hakkına sahiptir. Ayrıntılar için velayet nedir yazımıza bakabilirsiniz.
Aile İçi Şiddete Karşı Hangi Korumalar Var?
Şiddete uğrayan veya şiddet tehlikesi altındaki aile bireyleri, 6284 sayılı Kanun kapsamında koruyucu ve önleyici tedbir isteyebilir. Şiddet uygulayanın konuttan uzaklaştırılması, yaklaşmama ve iletişim yasağı en sık başvurulan tedbirlerdir. Talep aile mahkemesine, savcılığa veya kolluğa yapılabilir ve başvuru için harç veya masraf alınmaz.
Koruyucu tedbir için şiddetin ispatına dair delil aranmaz ve karar genellikle aynı gün verilir. Tedbir kararını ihlal eden kişi zorlama hapsine tabi tutulur. Ayrıntılar için uzaklaştırma kararı nedir, nasıl alınır yazımızı okuyabilirsiniz.
Aile Mahkemeleri Hangi Davalara Bakar?
Aile mahkemeleri, Türk Medeni Kanunu’nun aile hukukuna ilişkin hükümlerinden doğan bütün dava ve işlere bakar. Boşanma, nafaka, velayet, soybağı, evlat edinme, mal rejiminin tasfiyesi ve koruma tedbirleri bu davaların başında gelir. Aile hukukuna ilişkin yabancı mahkeme kararlarının tanınması ve tenfizi de aile mahkemelerinin görevindedir.
Aile mahkemesi bulunmayan yerlerde bu davalara asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla bakar. Aile mahkemelerinde psikolog, pedagog ve sosyal çalışmacı görev yapar ve hâkim gerektiğinde bu uzmanlardan rapor alır. Nafaka, velayet ve soybağı davaları adli tatilde de görülür.
Hukuki Süreçte Nelere Dikkat Edilmeli?
Aile hukuku uyuşmazlıkları çoğu zaman yoğun duygusal yük taşır ve kararlar uzun yıllar boyunca hayatı etkiler. Bu nedenle dava açmadan önce talepleri ve delilleri netleştirmek, süreleri kontrol etmek ve çocukların yararını ön planda tutmak gerekir. Zina ve pek kötü davranış gibi özel sebeplerde altı aylık dava süresi bulunduğunu unutmamak gerekir.
Belgelerin düzenli tutulması, tarafların birbirine karşı yazılı iletişimde ölçülü olması ve çocukları uyuşmazlığın içine çekmemek, sürecin sağlıklı yürümesine katkı sağlar. Aile hukukunun bütün alanlarındaki sorularınız için İstanbul boşanma avukatı sayfamızı inceleyebilir veya hukuk büromuza ulaşabilirsiniz.
Bu yazı, Kasım 2026 itibarıyla yürürlükteki mevzuata göre hazırlanmış genel bilgilendirme amaçlı bir içeriktir; somut durumunuz için hukuki destek almanız önerilir.
