Koşullu salıverilme & denetimli serbestlik - 5275 s. Kanun
Bu hesaplama genel kurallara göre yaklaşık bir sonuç verir ve hukuki bağlayıcılığı yoktur. Gerçek infaz süresi; suçun niteliği, cezaların içtimaı, açık kuruma ayrılma, iyi hâl ve özel kanun hükümlerine göre değişebilir. Kesin sonuç için Cumhuriyet Başsavcılığı infaz bürosuna veya bir avukata danışınız.
İnfaz hesaplama, kesinleşmiş hapis cezasının hangi koşullarda yerine getirileceğinin ve hükümlünün hangi tarihlerde denetimli serbestlikten veya koşullu salıverilmeden yararlanabileceğinin belirlenmesidir. Günlük dilde “cezanın yatarı” olarak ifade edilen süre, yalnızca mahkemenin verdiği ceza miktarına bakılarak bulunamaz.
Doğru hesaplama için suçun türü, suç tarihi, tekerrür durumu, tutukluluk süresi ve uygulanabilecek geçici düzenlemeler birlikte incelenir. Aynı miktarda hapis cezası alan iki kişinin tahliye tarihi bu nedenle farklı olabilir. Resmî infaz hesabı, kesinleşmiş mahkeme kararları esas alınarak yürütülür.
İnfaz hesabında birbirinden ayrılması gereken üç aşama bulunur: cezanın kurumda infazı, şartları oluşursa denetimli serbestlik ve koşullu salıverilme. Denetimli serbestliğe ayrılmak, hapis cezasının tamamen sona erdiği anlamına gelmez. Cezanın ilgili bölümü, belirlenen yükümlülükler altında kurum dışında infaz edilir.
Koşullu salıverilme tarihi ile hak ederek tahliye tarihi de farklıdır. Koşullu salıverilme, kanundaki şartlarla cezanın tamamlanmasından önce kurumdan çıkılmasını sağlar. Hak ederek tahliye tarihi ise cezanın bütünüyle tamamlanacağı tarihi gösterir. Bu tarihler infaz dosyasında ayrı ayrı değerlendirilir.
Önce kesinleşmiş ceza için uygulanacak koşullu salıverilme oranı belirlenir. Ardından mahsup edilecek süreler, denetimli serbestlik koşulları ve varsa özel düzenlemeler incelenir. Açık cezaevine ayrılma ve iyi hâl değerlendirmeleri de sonucu etkileyebilir. Bu nedenle yalnızca cezanın belirli bir oranını almak, fiilen kurumda kalınacak süreyi her zaman göstermez.
Örneğin yalnızca genel 1/2 oranının uygulandığı varsayımında, altı yıllık hapis cezasının koşullu salıverilme hesabına esas bölümü üç yıldır. Genel bir yıllık denetimli serbestlik koşullarının da sağlandığı, mahsup ve başka bir özel düzenlemenin bulunmadığı varsayılırsa kurumda kalma süresi yaklaşık iki yıl olarak düşünülebilir. Bu örnek, kişiye özel tahliye tarihi vermez; takvim hesabı ve diğer şartlar ayrıca kontrol edilir.
İnfaz düzenlemeleri bütün suçlara aynı biçimde uygulanmaz. Genel koşullu salıverilme oranından ayrılan suçlar bulunur. Ayrıca bazı geçici hükümler, yalnızca belirli tarihlerde veya bu tarihlerden önce işlenmiş suçları kapsar. Bu yüzden karar tarihi ve kesinleşme tarihi kadar suç tarihi de doğru belirlenmelidir.
Özellikle 30 Mart 2020 ve 31 Temmuz 2023 tarihleriyle bağlantılı geçici hükümler farklı şartlar taşır. 25 Aralık 2025’te yürürlüğe giren değişiklik, geçici 10. maddedeki kapsamı suç tarihine göre yeniden düzenlemiştir. Bununla birlikte kapsam dışı suçlar, kurumda geçirilmesi gereken süreler ve diğer koşullar devam eder. “Bu tarihten önce suç işleyen herkes doğrudan tahliye olur” şeklinde bir sonuç çıkarılamaz.
Süreli hapis cezalarında genel koşullu salıverilme oranı 1/2’dir. Ancak suçun niteliği veya özel infaz rejimi nedeniyle 2/3 ya da 3/4 oranı uygulanabilir. Oranın belirlenmesi için mahkûmiyet hükmündeki kanun maddesi ve uygulanacak özel hükümler incelenmelidir.
Aşağıdaki tablo yalnızca oranların matematiksel farkını gösterir. Denetimli serbestlik, mahsup ve iyi hâl koşulları bu sürelerden ayrı değerlendirilir.
| Varsayılan oran | 8 yıl hapis cezasında oran hesabı |
|---|---|
| 1/2 | 4 yıl |
| 2/3 | 5 yıl 4 ay |
| 3/4 | 6 yıl |
Bu sürelerin dolması da her durumda otomatik tahliye sağlamaz. Koşullu salıverilmede iyi hâl şartı ayrıca aranır.
Genel düzenlemede, açık ceza infaz kurumunda veya çocuk eğitimevinde bulunan, koşullu salıverilmesine bir yıl veya daha az süre kalan iyi hâlli hükümlüler için denetimli serbestlik değerlendirilebilir. Hükümlünün talebi, kurum değerlendirme raporu ve infaz hâkiminin kararı gerekir. Bu nedenle bir yıllık süreyi her cezadan doğrudan çıkarmak doğru değildir.
4 Haziran 2025’te getirilen kurala göre, bu usulden yararlanabilmek için koşullu salıverilme tarihine kadar kurumda geçirilmesi gereken sürenin en az onda birinin ve her durumda en az beş günün kurumda geçirilmesi gerekir. Geçici 11. madde gereğince bu yeni şart, düzenlemenin yürürlüğünden önce işlenen suçlara uygulanmaz. Daha eski suçlara ilişkin geçici hükümler de ayrıca kontrol edilmelidir.
Mahsup, hüküm kesinleşmeden önce kişinin özgürlüğünü sınırlayan hâller nedeniyle geçirdiği sürelerin hükmolunan cezadan indirilmesidir. Gözaltı ve tutuklulukta geçirilen süreler, şartları oluştuğunda infaz hesabında dikkate alınır. Bu sürelerin doğru kaydedilmesi, kişinin gereğinden fazla cezaevinde kalmasını önlemek açısından önemlidir.
Örneğin aynı dosyada altı ay tutuklu kalan kişinin infaz hesabında bu süre göz ardı edilemez. Başka bir dosyada geçirilen tutukluluğun mahsubunda ise dosyalar arasındaki tarih ilişkisi ve hukuki koşullar ayrıca incelenir. Herhangi bir dosyada geçirilen tutukluluk, gelecekte işlenecek bütün suçlar için kullanılabilecek bir süre oluşturmaz.
Bir kişinin farklı dosyalardan kesinleşmiş hapis cezaları bulunuyorsa, koşullu salıverilme hesabı bakımından cezaların toplanması gündeme gelebilir. Bu işlem, ayrı mahkûmiyetlerin tek bir suça dönüşmesi anlamına gelmez. Her cezanın dayandığı suç, tarih ve infaz koşulları önemini korur.
Örneğin iki dosyadan verilen cezaların toplamını bulup tamamına tek oran uygulamak hatalı olabilir. Dosyalardan biri farklı infaz oranına tabi olabilir veya yalnızca biri geçici düzenleme kapsamında kalabilir. Yeni bir cezanın kesinleşmesi, mevcut toplama kararını ve müddetnameyi de etkileyebilir.
Tekerrür, daha önce kesinleşmiş mahkûmiyeti bulunan kişi hakkında kanuni şartlarla özel infaz rejimi uygulanmasıdır. Her adli sicil kaydı tek başına aynı sonucu doğurmaz. Birinci defa tekerrürde süreli hapis cezaları bakımından temel oran 2/3’tür; daha ağır oran gerektiren suçlar ve tekerrür nedeniyle eklenecek süreye ilişkin sınır ayrıca değerlendirilir.
4 Haziran 2025 tarihli değişiklikle ikinci defa mükerrirlerin koşullu salıverilmesi bakımından önemli bir düzenleme yapılmıştır. İkinci defa tekerrürde süreli hapis cezaları için oran 3/4 olarak uygulanır. Bu nedenle ikinci defa mükerrir olan herkesin cezasının tamamını mutlaka kurumda geçireceği yönündeki eski bilgiye dayanılmamalıdır. Diğer yararlanma şartları ayrıca aranır.
Açık cezaevine geçiş, tahliye değildir. Hükümlü cezasını bir ceza infaz kurumunda çekmeye devam eder. Açık kuruma ayrılma koşulları ile denetimli serbestlik ve koşullu salıverilme koşulları farklı olduğu için bu üç aşama birbirine karıştırılmamalıdır.
Kapalıdan açık kuruma geçişte cezanın süresi, suçun niteliği, kurumda geçirilen süre ve ilgili mevzuattaki diğer şartlar incelenir. Geçici düzenlemeler bazı hükümlüler için bu aşamaları öne çekebilir. Ancak yalnızca hesaplanan tarihin gelmesi, gerekli değerlendirme ve kararlar olmaksızın kurumdan çıkılacağı anlamına gelmez.
Müddetname, hükümlünün cezasına ilişkin infaz tarihlerini gösteren süre belgesidir. Kontrol sırasında mahkûmiyet bilgileri, kuruma giriş tarihi, uygulanan oran, mahsup süreleri ve tahliye tarihleri karşılaştırılmalıdır. Birden fazla dosya varsa bütün kesinleşmiş cezaların hesaba doğru biçimde dâhil edilip edilmediğine de bakılmalıdır.
Hata bulunduğunda infaz savcılığına düzeltme talebi sunulabilir. Cezanın hesabında duraksama veya uyuşmazlık bulunması hâlinde infaz hâkimliğinden karar istenmesi gündeme gelir. Başvuruda yalnızca “hesap yanlış” demek yerine, hatalı olduğu düşünülen tarih veya oran açıklanmalı; kesinleşmiş kararlar ve mahsup belgeleri eklenmelidir. Dosyanın değerlendirilmesi için İstanbul avukat hizmetleri kapsamında hukuki destek alınabilir.
Adalet ve hukukun üstünlüğü ilkeleriyle, güvenilir ve öncü bir hukuk bürosu olmak.
Copyrights © 2026 Tüm Hakları Saklıdır.
Birsen ÖZNUR
