Nafaka davaları, bir kişinin geçimi için başka bir kişiden düzenli ödeme istemesine ilişkin davalardır ve aile hukukunda dört temel türü vardır: tedbir nafakası, yoksulluk nafakası, iştirak nafakası ve yardım nafakası. Her birinin şartları, kimden istenebileceği ve ne zaman sona ereceği farklıdır. Bu nedenle doğru nafaka türünün seçilmesi davanın sonucunu doğrudan etkiler.
Nafaka talebinde bulunmadan önce, sizin ve karşı tarafın gelir durumunu gösteren belgeleri toplamanız gerekir. Maaş bordroları, SGK kayıtları, kira sözleşmeleri, tapu ve araç kayıtları ile çocukların okul ve sağlık giderleri mahkemenin miktarı belirlerken baktığı temel delillerdir. Ayrıca Anayasa Mahkemesinin 2026 yılında süresiz yoksulluk nafakasına ilişkin verdiği iptal kararının etkisini de hesaba katmak gerekir.
| Nafaka türü | Kim ister? | Ne zaman? |
|---|---|---|
| Tedbir nafakası | Eş ve çocuklar | Dava süresince |
| Yoksulluk nafakası | Boşanma ile yoksulluğa düşecek eş | Boşanmadan sonra |
| İştirak nafakası | Velayet sahibi ebeveyn, çocuk adına | Çocuk ergin olana kadar |
| Yardım nafakası | Yoksulluğa düşecek akraba | Her zaman |
Tedbir Nafakası Nedir?
Tedbir nafakası, boşanma veya ayrılık davası sürerken eşin ve çocukların geçimi için hükmedilen geçici bir nafakadır. Kanun, dava açılınca hâkimin eşlerin barınması, geçimi ve çocukların bakımı için gerekli geçici önlemleri re’sen alacağını düzenler. Bu nedenle tedbir nafakası için kusur aranmaz; geliri olmayan veya daha az olan eş, kusurlu olsa bile tedbir nafakası alabilir.
Tedbir nafakası, boşanma davası açılmadan önce de ayrı yaşamada haklı olan eş tarafından evlilik birliğinin korunması kapsamında istenebilir. Boşanma kararı kesinleştiğinde tedbir nafakası sona erer ve şartları varsa yerini yoksulluk ve iştirak nafakasına bırakır. Dava sürerken yapılan ödemeler, ödenmezse icra yoluyla tahsil edilebilir.
Yoksulluk Nafakasının Şartları Nelerdir?
Yoksulluk nafakası, boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek tarafın, kusuru daha ağır olmamak şartıyla diğer taraftan malî gücü oranında isteyebileceği nafakadır. Nafaka yükümlüsünün kusuru aranmaz; yani kusursuz eş bile yoksulluk nafakası ödemek zorunda kalabilir. Önemli olan, talep eden eşin boşanma nedeniyle geçimini sağlayamayacak duruma düşmesidir.
Yoksulluk kavramı, kişinin barınma, beslenme, giyim, sağlık ve ulaşım gibi temel ihtiyaçlarını karşılayamaması olarak anlaşılır. Asgari ücret düzeyinde düzenli geliri olan eşin yoksul sayılıp sayılmayacağı her dosyanın koşullarına göre değerlendirilir. Mahkeme, tarafların yaşı, sağlık durumu, çalışma imkânı ve evlilik süresince alışılmış yaşam düzeyini birlikte değerlendirir. Evliliğin süresi ve talep eden eşin evlilik boyunca çalışma hayatından uzak kalıp kalmadığı da miktarın belirlenmesinde rol oynar.
Süresiz Nafaka Kaldırıldı Mı?
Türk Medeni Kanunu yoksulluk nafakasının süresiz olarak istenebileceğini düzenliyordu. Anayasa Mahkemesi, bu düzenlemedeki “süresiz olarak” ibaresini 2026 yılında iptal etmiş ve karar 30 Eylül 2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanmıştır. İptal kararı, yayımından itibaren dokuz ay sonra yürürlüğe girecektir; bu süre içinde yasa koyucunun yeni bir düzenleme yapması beklenmektedir.
Kasım 2026 itibarıyla yeni bir kanun düzenlemesi yapılmamıştır. Bu nedenle devam eden davalarda ve mevcut nafakaların akıbetinde yasal belirsizlik sürmektedir. Konunun ayrıntıları için süresiz nafaka kaldırıldı mı yazımıza göz atabilirsiniz.
İştirak Nafakası Nasıl Belirlenir?
İştirak nafakası, velayet kendisine verilmeyen ebeveynin çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılması için ödediği nafakadır. Bu nafaka çocuğun hakkıdır ve velayet sahibi ebeveyn tarafından çocuk adına istenir. Kusur durumu iştirak nafakasını etkilemez ve velayet sahibi ebeveynin geliri yüksek olsa bile diğer ebeveynin katkı yükümlülüğü ortadan kalkmaz; yalnızca miktarın belirlenmesinde dikkate alınır.
Mahkeme, miktarı belirlerken çocuğun yaşını, okul ve sağlık giderlerini, alışık olduğu yaşam düzeyini ve ebeveynlerin gelirini dikkate alır. İştirak nafakası kural olarak çocuğun ergin olmasıyla sona erer. Ancak çocuk eğitimine devam ediyorsa, ergin olduktan sonra da eğitimi bitene kadar anne ve babasından yardım nafakası isteyebilir.
Yardım Nafakası Kimden İstenebilir?
Yardım nafakası, yardım edilmediği takdirde yoksulluğa düşecek bir kişinin üstsoyundan, altsoyundan veya kardeşlerinden istediği nafakadır. Örneğin geliri olmayan yaşlı anne veya baba çocuklarından, eğitimine devam eden ergin çocuk ise anne ve babasından yardım nafakası isteyebilir.
Kardeşlerin nafaka yükümlülüğü, refah içinde bulunmalarına bağlıdır. Dava mirasçılıktaki sıra gözetilerek açılır ve davacının geçinmesi için gerekli, karşı tarafın malî gücüne uygun bir yardımla sınırlıdır. Yetkili mahkeme, taraflardan birinin yerleşim yeri mahkemesidir.
Nafaka Artırım Ve Azaltım Davası Ne Zaman Açılır?
Tarafların malî durumlarının değişmesi veya hakkaniyetin gerektirdiği hallerde nafakanın artırılması veya azaltılması istenebilir. Enflasyon nedeniyle nafakanın değerini kaybetmesi, çocuğun okula başlaması veya nafaka yükümlüsünün gelirinin önemli ölçüde artması artırım davasının sık görülen sebepleridir.
Hâkim, talep halinde nafakanın gelecek yıllarda ne miktarda ödeneceğini de karara bağlayabilir. Uygulamada bu, nafakanın her yıl TÜFE oranında artırılması şeklinde belirlenir. Böyle bir artış hükmü yoksa, artış için ayrıca dava açmak gerekir. Hesaplama için nafaka artış TÜFE hesaplama aracımızı kullanabilirsiniz.
Nafaka Hangi Hallerde Kaldırılır?
İrat biçiminde ödenen nafaka, alacaklının yeniden evlenmesi veya taraflardan birinin ölümü halinde kendiliğinden sona erer. Alacaklının evlenmeksizin fiilen evliymiş gibi yaşaması, yoksulluğunun ortadan kalkması veya haysiyetsiz hayat sürmesi halinde ise nafaka mahkeme kararıyla kaldırılır.
Mahkeme kararıyla kalkan hallerde yükümlü tarafın nafakanın kaldırılması davası açması gerekir ve karar verilene kadar ödeme yükümlülüğü devam eder. Yeniden evlenme veya ölüm gibi kendiliğinden sona erme hallerinde ise yükümlü, bu durumu sürmekte olan icra takibine karşı yapacağı başvurularda ileri sürebilir; ancak belirsizlik yaşamamak için durumu belgelemek ve gerekirse mahkemeden tespit istemek faydalıdır. Bu davalarda tanık beyanları, sosyal medya paylaşımları ve SGK kayıtları önemli delillerdir.
Nafaka Ödenmezse Ne Olur?
Nafaka kararı ilamlı icra yoluyla takibe konulabilir ve birikmiş nafaka alacakları için maaş haczi dahil haciz işlemleri yapılabilir. Nafaka alacakları, diğer alacaklara göre maaş haczinde öncelik taşır. Ayrıca nafakaya ilişkin kararların gereğini yerine getirmeyen borçlu hakkında, alacaklının şikâyeti üzerine üç aya kadar tazyik hapsine karar verilir.
Borçlu ödeme yaparsa tahliye edilir; tazyik hapsi bir ceza değil, ödemeye zorlama aracıdır. Borçlunun nafakanın kaldırılması veya azaltılması için dava açmış olması halinde tazyik hapsinin uygulanması bu davanın sonuna bırakılabilir. Ayrıntılar için nafakayı ödemezsem ne olur yazımızı okuyabilirsiniz.
Nafaka Davası Nerede Açılır?
Nafaka davaları aile mahkemesinde görülür ve adli tatilde de görülen işler arasındadır. Boşanma ile birlikte istenen nafaka boşanma davasının görüldüğü mahkemede, boşanmadan sonra açılan artırım veya yardım nafakası davaları ise kural olarak taraflardan birinin yerleşim yeri mahkemesinde açılır.
Boşanma kararında nafaka istenmemişse, boşanmanın kesinleşmesinden itibaren bir yıl içinde ayrıca yoksulluk nafakası davası açılabilir. Sürecin hukuki boyutları için İstanbul boşanma avukatı sayfamızı inceleyebilir, sorularınız için İstanbul avukat ekibimize ulaşabilirsiniz.
Bu yazı, Kasım 2026 itibarıyla yürürlükteki mevzuata göre hazırlanmış genel bilgilendirme amaçlı bir içeriktir; somut durumunuz için hukuki destek almanız önerilir.
