Gelirinize göre fazla olduğunu düşündüğünüz bir nafaka kararına karşı iki yol vardır: Karar henüz kesinleşmemişse istinaf yoluna başvurarak kararın kaldırılmasını veya düzeltilmesini isteyebilirsiniz; karar kesinleşmişse mali durumunuzdaki değişikliğe dayanarak nafakanın azaltılması veya kaldırılması davası açabilirsiniz. Nafaka kararı tek başına “fahiş” olduğu gerekçesiyle kendiliğinden ortadan kalkmaz.
Hangi yolu seçeceğinizi belirlemeden önce kararın tebliğ tarihini ve kesinleşip kesinleşmediğini kontrol etmeniz gerekir. İstinaf süresi tebliğden itibaren yalnızca iki haftadır. Ayrıca nafaka kararlarında kanun yoluna başvurmak ödeme yükümlülüğünü durdurmaz; dava sürerken ödemelere devam etmezseniz icra takibi ve tazyik hapsi riskiyle karşılaşırsınız.
| Durum | İzlenecek yol |
|---|---|
| Karar yeni verildi, kesinleşmedi | İstinaf başvurusu |
| Geliriniz sonradan azaldı | Nafakanın azaltılması davası |
| Alacaklının geliri arttı | Azaltma veya kaldırma davası |
| Alacaklı evlendi | Nafaka kendiliğinden sona erer |
| Alacaklı fiilen evli gibi yaşıyor | Nafakanın kaldırılması davası |
Nafaka Hangi Ölçütlere Göre Belirlenir?
Yoksulluk nafakası, boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek tarafa, kusuru daha ağır olmamak şartıyla diğer tarafın malî gücü oranında verilir. Mahkeme, alacaklının ihtiyaçlarını ve yükümlünün ödeme gücünü birlikte değerlendirir. İştirak nafakasında ise çocuğun ihtiyaçları ve ebeveynlerin gelirleri dikkate alınır.
Nafakanın miktarı belirlenirken tarafların gelir durumu, malvarlığı, yaşı, sağlık durumu, bakmakla yükümlü olduğu kişiler ve evlilik süresince alışılmış yaşam düzeyi incelenir. Mahkeme bu bilgileri genellikle tarafların beyanları, SGK ve banka kayıtları ile kolluk aracılığıyla yaptırılan ekonomik ve sosyal durum araştırması ile tespit eder.
Nafaka Ne Zaman Fahiş Sayılır?
Kanunda fahiş nafaka diye bir kavram yoktur; ancak ödeme gücüyle orantısız bir nafaka, hakkaniyete aykırı kabul edilir. Örneğin geliri yalnızca asgari ücret olan ve başka bir aileye de bakan bir kişiye, gelirinin büyük bölümünü kapsayan bir nafaka yüklenmesi bu niteliktedir. Nafaka, yükümlünün kendi geçimini sağlayamayacağı bir düzeye ulaşmamalıdır.
Fahişlik değerlendirmesi kararın verildiği tarihteki koşullara göre yapılır. Karar verilirken gelir durumu doğru araştırılmamış, eksik veya hatalı bilgiye dayanılmışsa bu durum istinaf yoluyla ileri sürülmelidir. Kesinleşmiş bir kararın, aynı koşullar devam ederken yalnızca miktarın yüksek olduğu gerekçesiyle değiştirilmesi kural olarak mümkün değildir.
İstinaf Yoluyla Nasıl İtiraz Edilir?
Nafakaya hükmeden karar henüz kesinleşmemişse, gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki hafta içinde istinaf yoluna başvurulabilir. İstinaf dilekçesinde nafakanın neden ödeme gücüyle orantısız olduğu, mahkemenin hangi delilleri eksik değerlendirdiği ve gelir durumunun gerçekte ne olduğu belgeleriyle açıklanmalıdır.
Bölge adliye mahkemesi dosyayı inceleyerek nafaka miktarını kendisi düzeltebilir veya dosyayı ilk derece mahkemesine geri gönderebilir. Ancak istinaf başvurusu nafakanın icrasını durdurmaz; kanun nafaka kararlarında icranın geri bırakılmasına karar verilemeyeceğini açıkça düzenler. Bu nedenle başvuru sürerken ödemelere devam edilmelidir.
Nafakanın Azaltılması Davası Ne Zaman Açılır?
Kesinleşmiş bir nafaka kararında, tarafların malî durumlarının değişmesi veya hakkaniyetin gerektirdiği hallerde nafakanın artırılması veya azaltılması istenebilir. İşini kaybetmek, emekli olmak, ağır bir hastalığa yakalanmak, yeniden evlenip çocuk sahibi olmak veya gelirinin önemli ölçüde düşmesi azaltma davasının tipik sebepleridir.
Değişikliğin karar tarihinden sonra ortaya çıkmış ve kalıcı nitelikte olması gerekir. Geçici bir gelir kaybı veya kişinin kendi isteğiyle işten ayrılması gibi durumlar her zaman azaltma sebebi kabul edilmeyebilir. Mahkeme yine her iki tarafın güncel ekonomik durumunu araştırarak karar verir.
Nafaka Hangi Hallerde Kaldırılır?
İrat biçiminde ödenen nafaka, alacaklının yeniden evlenmesi veya taraflardan birinin ölümü halinde kendiliğinden sona erer. Alacaklının evlenmeden fiilen evliymiş gibi yaşaması, yoksulluğunun ortadan kalkması veya haysiyetsiz hayat sürmesi halinde ise nafaka mahkeme kararıyla kaldırılır.
Yoksulluğun ortadan kalkması en sık ileri sürülen kaldırma sebebidir. Alacaklının düzenli ve yeterli bir gelir elde eden bir işe girmesi, mirasla önemli bir malvarlığı edinmesi veya emekli olarak aylık bağlanması bu kapsamda değerlendirilir. Ancak asgari geçim düzeyinin altında kalan bir gelir, yoksulluğun sona erdiği anlamına gelmeyebilir.
Süresiz Nafaka İptali Neyi Değiştirdi?
Anayasa Mahkemesi, yoksulluk nafakasının süresiz olarak istenebileceğine ilişkin ibareyi iptal etmiş ve karar 30 Eylül 2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanmıştır. İptal kararı yayımından dokuz ay sonra yürürlüğe girecektir. Bu süre içinde yasa koyucunun nafakaya süre sınırı getiren yeni bir düzenleme yapması beklenmektedir.
Kasım 2026 itibarıyla yeni düzenleme yapılmamıştır ve mevcut nafaka kararları geçerliliğini korumaktadır. İptal kararının mevcut nafakalara nasıl uygulanacağı, çıkarılacak kanunun geçiş hükümlerine bağlı olacaktır. Konunun güncel durumu için süresiz nafaka kaldırıldı mı yazımızı takip edebilirsiniz.
Hangi Deliller Sunulmalı?
Azaltma veya kaldırma davasında, karar tarihinden sonra değişen koşulları gösteren belgeler sunulmalıdır. Mahkeme genel iddialardan çok somut kayıtlara itibar eder:
- Maaş bordroları, SGK hizmet dökümü ve işten çıkış belgeleri
- Sağlık raporları ve tedavi giderlerine ilişkin belgeler
- Yeni evlilik ve çocuklara ilişkin nüfus kayıtları
- Alacaklının gelirini gösteren SGK kayıtları ve tanıklar
- Fiilen evli gibi yaşamayı gösteren tanık beyanları ve sosyal medya paylaşımları
Mahkeme ayrıca tarafların ekonomik ve sosyal durumunu kolluk aracılığıyla yeniden araştırır. Delillerin dava dilekçesiyle birlikte sunulması yargılamanın hızlanmasını sağlar. Hukuka aykırı yollarla elde edilen kayıtlar ise hem delil olarak kullanılamayabilir hem de ayrı sorumluluk doğurabilir.
Dava Sürerken Ödeme Durdurulabilir Mi?
Azaltma veya kaldırma davası açmak, mevcut nafaka kararını kendiliğinden askıya almaz. Dava sonuçlanana kadar kararda yazan tutarın ödenmesi gerekir; aksi halde alacaklı icra takibi başlatabilir ve tazyik hapsi isteyebilir. Ödemeyi kendiliğinden kesmek, ileride birikmiş borç ve faizle karşılaşmanıza yol açar.
Bununla birlikte borçlu nafakanın kaldırılması veya azaltılması için dava açmışsa, icra ceza mahkemesi ileri sürülen sebepleri dikkate alarak tazyik hapsinin uygulanmasını bu davanın sonuna bırakabilir. Ödeme güçlüğü ve icra süreci hakkında nafakayı ödemezsem ne olur yazımızda ayrıntılı bilgi bulabilirsiniz.
Sık Yapılan Hatalar Nelerdir?
Nafaka yükümlülerinin en sık yaptığı hata, kararı haksız bulduğu için ödemeyi kendiliğinden durdurmaktır. Bu tutum, birikmiş borç, faiz, haciz ve tazyik hapsi gibi sonuçlar doğurur ve açılacak azaltma davasında da yükümlünün iyi niyetli olmadığı yönünde bir izlenim yaratabilir. Doğru yol, ödemelere devam ederken hukuki yollara başvurmaktır.
Bir diğer hata, istinaf süresinin kaçırılmasıdır. Karar tebliğ edildiğinde iki haftalık süre içinde itiraz edilmezse, kararın verildiği tarihteki koşullara ilişkin itirazlar artık ileri sürülemez. Ayrıca gelir azalmasını belgelemeden dava açmak ve alacaklının durumunu araştırmadan iddiada bulunmak, davanın reddine yol açabilir.
Dava Hangi Mahkemede Açılır?
Nafakanın azaltılması ve kaldırılması davaları aile mahkemesinde görülür. Yetkili mahkeme kural olarak taraflardan birinin yerleşim yeri mahkemesidir. Nafaka davaları adli tatilde de görülen işler arasındadır; bu nedenle yaz aylarında da dava açmak ve yargılamayı sürdürmek mümkündür.
Dava dilekçesinde mevcut nafaka kararının mahkemesi, tarihi ve numarası, değişen koşullar ve talep edilen yeni miktar açıkça belirtilmelidir. Sürecin hukuki boyutları için İstanbul boşanma avukatı sayfamızı inceleyebilir, nafaka türleri için nafaka davaları yazımıza göz atabilir, sorularınız için Birsen Hukuk ekibimize ulaşabilirsiniz.
Bu yazı, Kasım 2026 itibarıyla yürürlükteki mevzuata göre hazırlanmış genel bilgilendirme amaçlı bir içeriktir; somut durumunuz için hukuki destek almanız önerilir.
