Ortak velayet, boşanmadan sonra çocuğun velayetinin anne ve babadan birine değil, ikisine birlikte bırakılmasıdır. Türk Medeni Kanunu boşanmada velayetin çocuğun kendisine bırakıldığı tarafa ait olacağını düzenlese de (TMK m. 336), Yargıtay 2017’den bu yana tarafların birlikte talep etmesi ve çocuğun üstün yararına uygun olması şartıyla ortak velayete karar verilebileceğini kabul etmektedir.
Ortak velayet talep etmeden önce iki şeyi netleştirmek gerekir: iki ebeveynin de bu düzene gerçekten razı olup olmadığı ve çocuğun günlük olarak hangi evde yaşayacağı. Uygulamada ortak velayet, tarafların anlaşmasına dayanır; taraflardan biri karşı çıkıyorsa mahkemenin ortak velayete karar vermesi beklenmez. Ortak velayetin ilk kez Yargıtay kararlarıyla uygulamaya girmiş olması nedeniyle, talebin hangi gerekçelerle kabul edildiğinin bilinmesi, protokolün de bu ölçütlere uygun hazırlanmasını sağlar.
Ortak Velayetin Hukuki Dayanağı Nedir?
Ortak velayet TMK’da açıkça düzenlenmemiştir. Dayanağı, Türkiye’de 1 Ağustos 2016’da yürürlüğe giren Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesine Ek 7 No.lu Protokolün eşler arasında eşitlik ilkesini düzenleyen 5. maddesidir. Bu madde, eşlerin evlilik süresince ve evliliğin sona ermesinde çocuklarıyla ilişkilerde eşit hak ve sorumluluklara sahip olduğunu öngörür.
Usulüne göre yürürlüğe konulmuş milletlerarası sözleşmeler kanun hükmündedir ve temel haklara ilişkin çatışmada uluslararası sözleşme esas alınır (Anayasa m. 90). Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 20 Şubat 2017 tarihli kararında bu protokole dayanarak ortak velayetin Türk kamu düzenine aykırı olmadığını kabul etmiş; sonraki kararlarda Türk vatandaşları arasında da ortak velayete hükmedilmiştir.
Mahkeme Hangi Şartlarla Ortak Velayete Karar Verir?
Yargıtay uygulamasına göre ortak velayet için şu unsurlar aranır:
- Anne ve babanın ortak velayet konusunda birlikte talepte bulunması,
- Çocuğun bakımı, kimde kalacağı ve giderleri hakkında anlaşma yapılması,
- Bu düzenlemenin çocuğun üstün yararına uygun olması ve hâkim tarafından onaylanması.
Hâkim, tarafların anlaşmasıyla bağlı değildir. Ebeveynler arasında şiddet, ağır çatışma veya iletişim kopukluğu varsa, ortak karar almayı gerektiren bir düzenin çocuğa zarar vereceği değerlendirilebilir. Bu nedenle hâkim gerekli görürse sosyal inceleme raporu aldırır ve idrak çağındaki çocuğun görüşünü dinler.
Ortak Velayette Çocuk Kimin Yanında Kalır?
Ortak velayet, çocuğun iki evde eşit süre kalması anlamına gelmez. Uygulamada çocuğun yerleşim yeri ebeveynlerden birinin yanı olarak belirlenir; diğer ebeveyn ise kişisel ilişki düzenlemesine göre çocukla görüşür. Ortak olan, eğitim, sağlık, din eğitimi ve yurt dışına çıkış gibi önemli konularda karar verme yetkisidir.
Örneğin çocuğun okul değişikliği, planlı bir ameliyat veya pasaport çıkarılması gibi konularda iki ebeveynin birlikte karar vermesi gerekir. Günlük bakım kararları, örneğin ne yiyeceği veya hangi kursa gideceği gibi konular ise çocuğun yanında kaldığı ebeveyne bırakılabilir. Bu ayrımın protokolde açıkça yazılması, ileride çıkacak uyuşmazlıkları azaltır.
Ortak Velayet Protokolünde Neler Yer Almalı?
Ortak velayet genellikle anlaşmalı boşanma protokolüyle talep edilir. Protokolde en az şu konular düzenlenmelidir:
- Çocuğun yerleşim yeri ve hangi ebeveynin yanında kalacağı,
- Diğer ebeveynle kişisel ilişkinin gün, saat ve tatil düzeni,
- Önemli kararların nasıl birlikte alınacağı ve anlaşmazlık hâlinde izlenecek yol,
- İştirak nafakası veya giderlere katılım oranı,
- Yurt dışına çıkış ve taşınma durumunda yapılacak bildirim.
Protokol ne kadar ayrıntılı olursa, ortak velayetin uygulanması o kadar kolaylaşır. Belirsiz bir protokol, örneğin “çocuk babasıyla uygun zamanlarda görüşür” gibi bir ifade, uygulamada en sık uyuşmazlık sebebidir. Anlaşmalı boşanma protokolünün genel yapısı için anlaşmalı boşanma protokolü nasıl hazırlanır yazımıza bakabilirsiniz.
Çekişmeli Boşanmada Ortak Velayet İstenebilir Mi?
Çekişmeli boşanmada da taraflar velayet konusunda anlaşabilir ve ortak velayet talep edebilir. Boşanma sebepleri ve tazminat konusunda uyuşmazlık sürse bile, çocuğun velayeti hakkında ortak bir beyan mahkemeye sunulabilir. Hâkim bu beyanı çocuğun üstün yararı açısından ayrıca değerlendirir.
Ancak taraflardan yalnızca biri ortak velayet istiyorsa, mahkeme diğer tarafın iradesine rağmen ortak velayete karar vermez. Ortak velayet, ebeveynlerin iş birliği yapmasını gerektirdiğinden, bu iradenin bulunmadığı durumlarda velayet taraflardan birine verilir. Diğer ebeveynin çocukla ilişkisi ise kişisel ilişki düzenlemesiyle korunur (TMK m. 323).
Ortak Velayette Nafaka Nasıl Belirlenir?
Ortak velayet, çocuğun giderlerine katılma yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz. Ana ve baba, çocuğun bakım ve eğitim giderlerini birlikte karşılamakla yükümlüdür (TMK m. 327). Çocuk ebeveynlerden birinin yanında yaşıyorsa, diğer ebeveynin iştirak nafakası ödemesi kararlaştırılabilir.
Nafaka miktarı, çocuğun ihtiyaçları ile ana ve babanın hayat koşulları ve ödeme güçleri dikkate alınarak belirlenir (TMK m. 330). Ortak velayet protokolünde okul, sağlık ve kurs gibi büyük giderlerin hangi oranda paylaşılacağı ayrıca yazılabilir. Bu tür ayrıntılı bir düzenleme, sonradan nafaka artırım veya indirim davası açılması ihtiyacını azaltır.
Ortak Velayette Anlaşmazlık Çıkarsa Ne Olur?
Ortak velayette ebeveynlerin önemli konularda birlikte karar vermesi gerekir. Örneğin çocuğun okulunun değiştirilmesi veya bir ameliyat olması konusunda anlaşma sağlanamazsa, ebeveynlerden biri aile mahkemesine başvurarak bu konuda karar verilmesini isteyebilir. Mahkeme, çocuğun üstün yararını gözeterek karar verir.
Anlaşmazlıklar sürekli hâle gelir ve çocuğun düzeni olumsuz etkilenirse, ortak velayetin sona erdirilerek velayetin ebeveynlerden birine verilmesi gündeme gelir (TMK m. 183). Bu nedenle ortak velayet protokolünde, anlaşmazlık hâlinde önce bir aile danışmanına veya pedagoga başvurulacağına ilişkin bir hüküm yer alması, uyuşmazlıkların mahkemeye taşınmadan çözülmesine yardımcı olabilir.
Ortak Velayet Talebi Mahkemede Nasıl İleri Sürülür?
Anlaşmalı boşanmada ortak velayet talebi, protokolün velayete ilişkin maddesinde açıkça yazılır. Duruşmada hâkim, her iki ebeveyni ayrı ayrı dinleyerek bu talebin serbest iradeyle yapılıp yapılmadığını ve çocuğun yararına uygun olup olmadığını değerlendirir.
Çekişmeli boşanmada ise taraflar velayet konusunda ortak bir beyan dilekçesi sunabilir veya duruşmada bu yöndeki iradelerini tutanağa geçirtebilir. Hâkim, gerekli görürse bu aşamada da sosyal inceleme raporu aldırır. Talebin ayrıntılı bir ortak velayet planıyla desteklenmesi, hâkimin talebi onaylama ihtimalini artırır.
Ortak Velayet Sonradan Değiştirilebilir Mi?
Evet. Ana veya babanın başkasıyla evlenmesi, başka bir yere taşınması veya ölmesi gibi yeni durumlar ortaya çıkarsa hâkim, re’sen veya ebeveynlerden birinin istemi üzerine gerekli önlemleri alır (TMK m. 183). Ortak velayetin işlemez hâle gelmesi, örneğin ebeveynlerin önemli kararlarda sürekli çatışması da velayetin değiştirilmesi için sebep olabilir.
Velayetin değiştirilmesi davası aile mahkemesinde açılır ve mahkeme yine çocuğun üstün yararını esas alır. Kişisel ilişki düzenlemesine uyulmaması da çocuğun menfaatine aykırı olmamak kaydıyla velayetin değiştirilmesine yol açabilir (TMK m. 324/3). Velayet konusundaki genel bilgiler için velayet nedir yazımıza, sürecinizin değerlendirilmesi için bir İstanbul avukat desteğine ve İstanbul boşanma avukatı sayfamıza bakabilirsiniz. Ortak velayetin başarısı, büyük ölçüde ebeveynlerin boşanmadan sonra da çocuğun yararını öncelikli tutarak iletişim kurabilmesine bağlıdır.
Bu yazı, Kasım 2026 itibarıyla yürürlükteki mevzuata göre hazırlanmış genel bilgilendirme amaçlı bir içeriktir; somut durumunuz için hukuki destek almanız önerilir.
