Tenkis davası, mirasbırakanın vasiyetname veya sağlığında yaptığı bağışlarla saklı paylı mirasçıların kanuni korumasını zedelediği durumlarda, bu tasarrufların saklı payı karşılayacak ölçüde indirilmesini sağlayan davadır. Davayı saklı paylı mirasçılar açar. Dava hakkı, saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren bir yıl ve her hâlde on yıl içinde kullanılmalıdır (TMK m. 571).
Dava açmadan önce iki şeyi netleştirmek gerekir: mirasçının saklı paylı mirasçılardan olup olmadığı ve saklı payı zedelediği düşünülen işlemin ne zaman öğrenildiği. Kardeşler 2007’deki kanun değişikliğiyle saklı paylı mirasçı olmaktan çıkarılmıştır; bu nedenle kardeşler kural olarak tenkis davası açamaz.
Saklı Pay Nedir Ve Kimlere Tanınır?
Saklı pay, mirasbırakanın ölüme bağlı tasarruflarla dahi ortadan kaldıramayacağı miras payıdır. Altsoyu, ana ve babası veya eşi bulunan kişi, mirasının yalnızca saklı paylar dışında kalan kısmında serbestçe tasarruf edebilir (TMK m. 505). Bu mirasçılardan hiçbiri yoksa, mirasbırakan mirasının tamamını dilediği kişiye bırakabilir.
Saklı pay oranları TMK m. 506’da düzenlenmiştir:
| Mirasçı | Saklı pay |
|---|---|
| Altsoy (çocuklar, torunlar) | Yasal miras payının yarısı |
| Anne ve babadan her biri | Yasal miras payının dörtte biri |
| Altsoy veya ana-baba zümresiyle birlikte mirasçı olan eş | Yasal miras payının tamamı |
| Diğer hâllerde eş | Yasal miras payının dörtte üçü |
Hangi Tasarruflar Tenkise Tabidir?
Saklı paylarının karşılığını alamayan mirasçılar, mirasbırakanın tasarruf edebileceği kısmı aşan tasarruflarının tenkisini dava edebilir (TMK m. 560). Vasiyetname ve miras sözleşmesi gibi ölüme bağlı tasarruflar bunların başında gelir. Bazı sağlararası karşılıksız kazandırmalar da TMK m. 565 uyarınca tenkise tabidir:
- Miras payına mahsuben yapılan ve geri verilmemek kaydıyla altsoya yapılan kazandırmalar,
- Miras haklarının ölümden önce tasfiyesi amacıyla yapılan kazandırmalar,
- Ölümden önceki bir yıl içinde yapılan bağışlamalar (âdet üzere verilen hediyeler hariç),
- Saklı pay kurallarını etkisiz kılmak amacıyla yapıldığı açık olan kazandırmalar.
Son bent uygulamada en çok tartışılan hâldir. Örneğin mirasbırakanın ölümünden yıllar önce bütün taşınmazlarını tek bir çocuğuna bağışlaması, bir yıllık sınırın dışında kalsa da saklı payı etkisiz kılma amacı ispatlanırsa tenkise konu olabilir. Bu amaç, bağışın kapsamı, zamanlaması ve aile içindeki ilişkilerle birlikte değerlendirilir.
Tenkis Davası Açma Süresi Nasıl Hesaplanır?
TMK m. 571’e göre tenkis davası açma hakkı, mirasçıların saklı paylarının zedelendiğini öğrendikleri tarihten başlayarak bir yıl geçmekle düşer. Bu bir yıllık süre ne kadar geç başlarsa başlasın, vasiyetnamelerde açılma tarihinden, diğer tasarruflarda mirasın açılmasından, yani ölümden itibaren on yıl geçtikten sonra dava açılamaz.
Örneğin vasiyetname 1 Mart 2026’da sulh mahkemesinde açılıp mirasçıya okunduysa ve mirasçı saklı payının zedelendiğini o gün öğrendiyse, dava en geç 1 Mart 2027’de açılmalıdır. Bu süreler hak düşürücüdür. Ancak tenkis iddiası, mirasçıya karşı açılmış bir davada savunma yoluyla, yani def’i olarak her zaman ileri sürülebilir.
Tenkis Hesabı Nasıl Yapılır? Örnek
Tasarruf edilebilir kısım, terekenin ölüm günündeki durumuna göre hesaplanır. Önce mirasbırakanın borçları, cenaze giderleri, tereke yazım giderleri ve onunla birlikte yaşayıp bakılan kişilerin üç aylık geçim giderleri düşülür (TMK m. 507). Tenkise tabi sağlararası kazandırmalar da hesaba eklenir.
Örnek: Mirasbırakan, eşi ve iki çocuğunu bırakarak ölmüş, net 12 milyon TL’lik mirasının tamamını vasiyetnameyle bir çocuğuna bırakmıştır. Eşin yasal payı 3 milyon TL’dir ve saklı payı bu tutarın tamamıdır. Her çocuğun yasal payı 4,5 milyon TL, saklı payı ise bunun yarısı olan 2,25 milyon TL’dir. Vasiyetnameden yararlanmayan çocuk 2,25 milyon TL, eş ise 3 milyon TL için tenkis isteyebilir. Bu hesap, başka kazandırma ve borç bulunmadığı varsayımına dayanır.
Tenkis Davası Hangi Mahkemede Açılır?
Tenkis davası asliye hukuk mahkemesinde görülür. Yetkili mahkeme, mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesidir ve bu yetki kesindir (TMK m. 576, HMK m. 11/1-a). Son yerleşim yeri nüfus kaydındaki adrese göre belirlenir; taşınmazın bulunduğu yerde veya davacının yerleşim yerinde dava açılamaz.
Dava, kendisine tenkise tabi kazandırma yapılan kişiye, örneğin vasiyetnameyle lehine tasarruf yapılan mirasçıya veya bağışı alan kişiye karşı açılır. Tenkis, tasarrufu tamamen ortadan kaldırmaz; yalnızca saklı payı aşan kısmı indirir. Bu yönüyle dava, şekil eksikliği veya ehliyetsizlik gibi sebeplerle açılan vasiyetnamenin iptali davasından ayrılır.
Tenkis Kararı Verilirse Mirasçı Ne Alır?
Tenkis, kural olarak saklı payı aşan kazandırmanın orantılı olarak indirilmesi şeklinde yapılır (TMK m. 561). Değeri azalmadan bölünemeyen bir mal, örneğin tek bir daire vasiyet edilmişse, vasiyet alacaklısı tenkis edilmesi gereken kısmın değerini ödeyerek malı kendisinde tutabilir ya da malı verip tasarruf edilebilir kısmın değerini isteyebilir (TMK m. 564).
Uygulamada taşınmazların çoğunda karar, mirasçıya bedel ödenmesi şeklinde çıkar. Mahkeme, ödenecek bedeli karar tarihindeki değere göre belirler. Bu nedenle davada taşınmazların güncel değerinin bilirkişi incelemesiyle doğru tespit edilmesi, alınacak sonucu doğrudan etkiler.
Tenkis Davasında Hangi Deliller Önemlidir?
Tenkis davasında önce terekenin ölüm günündeki değeri ve tenkise konu kazandırmalar belirlenmelidir. Bu nedenle vasiyetnamenin onaylı örneği, mirasçılık belgesi, tapu kayıtları ile devir tarihlerini gösteren tapu akit tabloları ve bağışların yapıldığı döneme ait banka hareketleri temel delillerdir. Taşınmazların ve diğer malların değeri, mahkemenin atadığı bilirkişi tarafından belirlenir.
Saklı pay kurallarını etkisiz kılma amacına dayanılıyorsa (TMK m. 565/4), bu amacı gösteren olguların ayrıca ortaya konması gerekir. Bağışın mirasbırakanın malvarlığının tamamına veya büyük bölümüne yakın olması, ölüme yakın bir dönemde yapılması ve aile içi ilişkiler bu değerlendirmede önemlidir. Tanık beyanları da bu amacın ispatında kullanılabilir.
Tenkis İle Muris Muvazaası Arasındaki Fark Nedir?
Muris muvazaası, mirasbırakanın gerçekte bağışladığı taşınmazı satış gibi göstermesi hâlinde tapu kaydının iptali için açılır ve herhangi bir süreye bağlı değildir. Bu davayı yalnızca saklı paylı mirasçılar değil, miras hakkı çiğnenen bütün yasal mirasçılar açabilir. Tenkis ise geçerli bir tasarrufun saklı payı aşan kısmının indirilmesini amaçlar ve bir ile on yıllık sürelere bağlıdır.
Aynı devire karşı iki talep çoğu zaman kademeli olarak ileri sürülür: öncelikle muris muvazaası nedeniyle tapu iptali ve tescil, bu kabul edilmezse tenkis. Muris muvazaası ispatlanamazsa ve tenkis süresi geçmişse mirasçı tamamen haksız kalabileceğinden, tenkis süresi dolmadan davanın açılması güvenli yoldur. Ayrıntılar için mirastan mal kaçırma davası yazımıza bakabilirsiniz.
Mirasçılıktan Çıkarılan Kişi Tenkis Davası Açabilir Mi?
Hayır. Mirasbırakan, ağır bir suç işleyen veya aile hukukundan doğan yükümlülüklerini önemli ölçüde yerine getirmeyen saklı paylı mirasçısını ölüme bağlı tasarrufla mirasçılıktan çıkarabilir (TMK m. 510). Mirasçılıktan çıkarılan kişi mirastan pay alamaz ve tenkis davası da açamaz (TMK m. 511).
Ancak çıkarmanın sebebi vasiyetnamede gösterilmemişse veya gösterilen sebebin gerçek olmadığı ileri sürülüyorsa, çıkarılan mirasçının bu tasarrufa itiraz etme imkânı vardır. Ayrıca çıkarılan kişinin altsoyu, o kişi mirasbırakandan önce ölmüş gibi saklı payını isteyebilir. Bu konularda bir İstanbul avukat desteğiyle dosya tek tek değerlendirilmelidir; ayrıntılı bilgi için İstanbul miras avukatı sayfamızı ve mirasta tasarruf özgürlüğü yazımızı inceleyebilirsiniz.
Bu yazı, Kasım 2026 itibarıyla yürürlükteki mevzuata göre hazırlanmış genel bilgilendirme amaçlı bir içeriktir; somut durumunuz için hukuki destek almanız önerilir.
