Ölen kişinin eşi ve çocukları varsa, miras yasal olarak bu iki grup arasında paylaşılır: eş mirasın dörtte birini, çocuklar ise kalan dörtte üçünü eşit olarak alır. Bu oranlar ancak ölen kişi geçerli bir vasiyetname veya miras sözleşmesi bırakmamışsa doğrudan uygulanır. Vasiyet varsa bile eşin ve çocukların saklı payı korunur.
Hak hesabına başlamadan önce ölüm tarihini, ölen kişinin mal rejimini ve borç durumunu öğrenmeniz gerekir. Evlilik 1 Ocak 2002 sonrasına uzanıyorsa eşin önce mal rejiminden doğan katılma alacağı, ardından miras payı hesaplanır. Borçların mal varlığını aştığından şüpheleniyorsanız, mirası reddetme süresinin ölümü öğrenmeden itibaren üç ay olduğunu unutmamalısınız.
| Adım | Yapılacak işlem |
|---|---|
| 1 | Sulh hukuk mahkemesinden veya noterden mirasçılık belgesi alın |
| 2 | Tapu, banka, araç ve şirket kayıtlarıyla tereke dökümünü çıkarın |
| 3 | Eşin mal rejiminden doğan alacağını terekeden ayırın |
| 4 | Kalan tereke üzerinden yasal ve saklı payları hesaplayın |
| 5 | Anlaşma olmazsa ortaklığın giderilmesi veya tenkis yoluna gidin |
Eşin Miras Payı Neye Göre Değişir?
Sağ kalan eşin payı, birlikte mirasçı olduğu akrabalara göre belirlenir. Eş, çocuklarla birlikte mirasçı olursa mirasın dörtte birini alır. Çocuk yoksa ve ölen kişinin anne babası ya da onların altsoyu, yani kardeşleri varsa eşin payı yarıya çıkar. Yalnızca büyükanne, büyükbaba ve onların çocukları kalmışsa eş mirasın dörtte üçünü alır.
Bunların hiçbiri yoksa mirasın tamamı eşe kalır. Eşin mirasçı olabilmesi için ölüm anında evliliğin devam ediyor olması gerekir. Boşanma kararı kesinleşmişse eş mirasçı olamaz; boşanma davası sürerken ölüm gerçekleşirse, mirasçılardan biri davaya devam eder ve sağ kalan eşin kusurlu olduğu ispatlanırsa, sağ kalan eş de mirasçılık hakkını kaybeder. Bu nedenle süren bir boşanma davası varsa, paylaşım öncesinde dosyanın durumu mutlaka kontrol edilmelidir.
| Birlikte mirasçı olunan grup | Eşin payı | Diğerlerinin payı |
|---|---|---|
| Çocuklar ve torunlar | 1/4 | 3/4 |
| Anne, baba ve kardeşler | 1/2 | 1/2 |
| Büyükanne, büyükbaba ve onların çocukları | 3/4 | 1/4 |
| Hiçbiri yoksa | Tamamı | Yok |
Çocukların Payı Nasıl Hesaplanır?
Ölen kişinin çocukları birinci derece mirasçılardır ve eşit pay alırlar. Evlilik içinde doğan çocuk, evlilik dışında doğup soybağı kurulmuş çocuk ve evlat edinilen çocuk arasında miras payı bakımından fark yoktur. Kız ve erkek çocuklar arasında da hiçbir ayrım yapılmaz.
Ölen kişiden önce vefat etmiş bir çocuk varsa, onun yerini kendi çocukları alır. Örneğin üç çocuktan biri daha önce ölmüşse, onun payı kendi çocukları arasında eşit olarak bölünür. Bu kurala halefiyet denir ve torunların mirastan dışlanmasını önler.
Örnek Hesaplama Nasıl Yapılır?
Varsayalım ki ölen kişinin borçlar düşüldükten sonra kalan terekesi 8.000.000 TL, bir eşi ve iki çocuğu var ve vasiyetname bırakmamış. Eşin yasal payı dörtte bir, yani 2.000.000 TL olur. Kalan 6.000.000 TL iki çocuk arasında eşit bölünür ve her çocuk 3.000.000 TL alır.
Bu hesap, eşin mal rejiminden doğan alacağı ayrıldıktan sonra yapılır. Evlilik süresince edinilen bir daire ölen eşin adına kayıtlıysa, sağ kalan eş önce bu daireden katılma alacağını alır, ardından kalan tereke üzerinden mirasçı olarak payını alır. Bu ayrım yapılmadan yapılan paylaşımlar eşin aleyhine sonuç doğurabilir. Katılma alacağının hesabında evlilik tarihi, malın edinildiği tarih ve ödemelerin hangi gelirle yapıldığı belirleyici olduğundan tapu ve banka kayıtlarının eksiksiz toplanması gerekir.
Saklı Pay Eşi Ve Çocukları Nasıl Korur?
Ölen kişi vasiyetname ile mirasının bir kısmını istediği kişiye bırakabilir; ancak bazı mirasçıların saklı payına dokunamaz. Çocuklar için saklı pay yasal paylarının yarısıdır. Sağ kalan eşin saklı payı ise çocuklarla veya anne baba zümresiyle birlikte mirasçı olduğunda yasal payının tamamı, diğer durumlarda dörtte üçüdür.
Yukarıdaki örnekte eşin saklı payı 2.000.000 TL, her çocuğun saklı payı 1.500.000 TL’dir. Ölen kişi bu sınırları aşan bir vasiyette bulunduysa veya sağlığında mal kaçırma amacıyla bağışlar yaptıysa, saklı payı zedelenen mirasçı tenkis davası açabilir. Bu dava, saklı payın ihlal edildiğini öğrenmeden itibaren bir yıl ve her durumda on yıl içinde açılmalıdır.
Eş, Birlikte Yaşanan Evde Kalabilir Mi?
Sağ kalan eşin en çok merak ettiği konu, ölen eşle birlikte oturduğu evin akıbetidir. Kanun, ev eşyası veya birlikte yaşanan konut terekede yer alıyorsa, sağ kalan eşin bunlar üzerinde miras payına mahsuben mülkiyet hakkı tanınmasını isteyebileceğini düzenler. Haklı sebepler varsa mülkiyet yerine intifa veya oturma hakkı da tanınabilir.
Mal rejimi tasfiyesinde de benzer bir koruma vardır. Eş, eski yaşantısını sürdürebilmek için konut üzerinde katılma alacağına mahsuben intifa veya oturma hakkı isteyebilir. Bu talepler, diğer mirasçıların evin satılmasını istemesi durumunda eşin konutsuz kalmasını önleyen önemli araçlardır ve paylaşım sırasında açıkça ileri sürülmelidir.
Mirasçılık Belgesi Nereden Alınır?
Mirasçılık belgesi, kimlerin hangi oranda mirasçı olduğunu gösteren resmi belgedir ve tapu, banka ve diğer kurumlarda işlem yapmak için gereklidir. Yasal mirasçılar bu belgeyi herhangi bir noterden ya da sulh hukuk mahkemesinden alabilir. Noterden alınan belge daha hızlı düzenlenir.
Vasiyetname varsa önce sulh hukuk mahkemesinde açılması gerekir. Noterler yasal mirasçılar için belge düzenler; vasiyetname gibi ölüme bağlı bir tasarruf bulunduğunda ya da kayıtlarda belirsizlik olduğunda sulh hukuk mahkemesine başvurmak gerekir. Mahkeme gerekirse nüfus kayıtlarını ve diğer belgeleri ayrıca araştırır. Belgede bir hata olduğunu düşünüyorsanız, belgenin iptali her zaman istenebilir.
Miras Ortaklığı Nasıl Sona Erer?
Mirasçılar, paylaşım yapılana kadar terekeye birlikte sahiptir ve tasarruflar için oybirliği gerekir. Bu durum, özellikle bir mirasçının evi satmak, diğerinin ise kiraya vermek istediği durumlarda sorun yaratır. En sağlıklı yol, mirasçıların noterde düzenlenecek bir paylaşma sözleşmesiyle anlaşmasıdır.
Anlaşma sağlanamazsa her mirasçı ortaklığın giderilmesi davası açabilir. 2023 yılından itibaren bu davalarda dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur. Konunun ayrıntıları için izale-i şuyu davası yazımıza, paylaşımın pratik yönleri için kardeşler arasında miras paylaşımı yazımıza bakabilirsiniz.
Hak Kaybı Yaşamamak İçin Nelere Dikkat Edilmeli?
Mirasta en sık yapılan hata, sürelerin kaçırılmasıdır. Borçlu bir terekeyi reddetmek için üç aylık süre, vasiyetnamenin iptali için öğrenmeden itibaren bir yıllık süre ve tenkis davası için öngörülen süreler kaçırıldığında, haklar kalıcı olarak kaybedilebilir. Bu nedenle ölümden sonraki ilk haftalarda tereke ve borç araştırması yapılmalıdır.
İkinci sık hata, eşin mal rejiminden doğan alacağının unutulmasıdır. Tapuda yalnızca ölen eşin adı yazıyor diye konutun tamamen tereke malı sayılması, sağ kalan eşin ciddi hak kaybına uğramasına yol açar. Paylaşım sürecinin hukuki yönleri için İstanbul miras avukatı sayfamızı inceleyebilir, sorularınız için İstanbul avukat ekibimize ulaşabilirsiniz.
Bu yazı, Kasım 2026 itibarıyla yürürlükteki mevzuata göre hazırlanmış genel bilgilendirme amaçlı bir içeriktir; somut durumunuz için hukuki destek almanız önerilir.
