Muris Muvazaası Kabul Edilmeyen Haller

İstanbul Avukat

Muris Muvazaası Kabul Edilmeyen Haller

Muris Muvazaası Kabul Edilmeyen Haller

Muris muvazaası, mirasbırakanın mirasçılarından mal kaçırmak amacıyla tapulu taşınmazını satış veya ölünceye kadar bakma sözleşmesi gibi göstererek, gerçekte bağışlaması hâlinde kabul edilir. Mirasbırakanın gerçek amacı mal kaçırmak değilse, devir gerçekten bir satışsa ya da devredilen mal taşınmaz değilse, 01.04.1974 tarihli ve 1974/1 Esas, 1974/2 Karar sayılı Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kararına dayanılarak dava açılamaz.

Dava açmadan önce devrin konusunu, tapu kaydındaki işlem türünü ve devir karşılığında gerçekten bir ödeme yapılıp yapılmadığını kontrol etmek gerekir. Bu üç bilgi, davanın muris muvazaasına mı, tenkise mi yoksa başka bir hukuki sebebe mi dayandırılacağını belirler.

Mirasbırakan Mallarını Çocukları Arasında Paylaştırdıysa

Mirasbırakan sağlığında mallarını çocukları arasında denk biçimde dağıtmışsa, amacı mal kaçırmak değil paylaştırma yapmaktır. Örneğin bir çocuğa daire, diğerine arsa, üçüncüsüne dükkân devredilmiş ve bunların değerleri birbirine yakınsa, Yargıtay bu devirleri muris muvazaası saymaz. Paylaştırmanın matematiksel olarak eşit olması gerekmez; makul bir denklik yeterli görülür.

Bu savunma, davalı tarafından en sık ileri sürülen savunmadır. Mahkeme, devir tarihindeki değerleri bilirkişi aracılığıyla tespit ederek her mirasçıya ne verildiğini karşılaştırır. Davacıya da bir mal devredilmişse ve bu mal diğerlerine yapılan devirle denk ise, dava genellikle reddedilir.

Devir Gerçek Bir Satışsa

Alıcı, taşınmazın gerçek değerine yakın bir bedeli fiilen ödemişse, ortada gizlenmiş bir bağış yoktur ve muris muvazaasından söz edilemez. Bedelin ödendiği banka kayıtları, alıcının o tarihte bu bedeli ödeyebilecek ekonomik gücünün bulunması ve mirasbırakanın satış için makul bir nedeninin varlığı bu değerlendirmede önemlidir.

Mirasbırakanın borcunu kapatmak, tedavi masraflarını karşılamak veya daha küçük bir eve taşınmak için satış yapması makul nedenlere örnektir. Buna karşılık tapuda gösterilen bedelin piyasa değerinin çok altında olması, alıcının gelirinin bu bedeli karşılamaya yetmemesi ve paranın mirasbırakanın hesabına hiç girmemesi muvazaa lehine güçlü işaretlerdir.

Devir Bakım Veya Minnet Karşılığı Yapıldıysa

Mirasbırakan, yıllarca kendisine bakan bir çocuğuna minnet duygusuyla veya bakım karşılığı bir taşınmaz devretmişse, Yargıtay bazı kararlarında bu devrin mirasçılardan mal kaçırma amacı taşımadığını kabul etmiştir. Burada belirleyici olan, bakımın gerçekten yapılıp yapılmadığı ve devredilen değerin bakımla makul bir orantı içinde olup olmadığıdır.

Ölünceye kadar bakma sözleşmesiyle yapılan devirlerde de aynı ölçüt uygulanır. Bakım borçlusu mirasbırakana gerçekten bakmışsa ve devir bu bakımın karşılığıysa muris muvazaası kabul edilmez. Sözleşme yapıldıktan kısa süre sonra ölüm gerçekleşmiş ve bakım fiilen hiç yapılmamışsa, muvazaa iddiası güç kazanır.

Devredilen Mal Taşınmaz Değilse

1974 tarihli İçtihadı Birleştirme Kararı, tapu sicilinde kayıtlı taşınmazların devriyle sınırlıdır. Araç, banka hesabındaki para, altın veya şirket hissesi gibi malların devri bu karar kapsamında değerlendirilmez. Yargıtay, limited şirket paylarını da taşınır mal olarak kabul etmekte ve bu devirler için genel muvazaa hükümlerine başvurulabileceğini belirtmektedir.

Bu ayrım, davanın dayanağını ve ispat yükünü değiştirir. Taşınır malların karşılıksız devri için çoğu durumda daha uygun yol, süreleri gözetilerek açılacak tenkis davası olur. Bu nedenle dilekçede talebin hangi hukuki sebebe dayandığının doğru belirlenmesi gerekir.

Taşınmaz Hiç Mirasbırakanın Adına Kayıtlı Değilse

Muris muvazaasının ön şartı, taşınmazın mirasbırakan adına tapuda kayıtlı olması ve onun tarafından devredilmesidir. Mirasbırakan bir taşınmazın bedelini ödeyip tapuyu doğrudan çocuğu adına yaptırmışsa, taşınmaz hiçbir zaman onun adına kayıtlı olmadığından bu karar uygulanmaz. Yargıtay 1. Hukuk Dairesi bu yönde çok sayıda karar vermiştir.

Bu durumda mirasçılar, ödenen bedelin karşılıksız bir kazandırma olduğunu ileri sürerek tenkis yoluna gidebilir. Ayrıca devir mirasbırakanın kendi malını değil üçüncü kişinin malını konu alıyorsa, muvazaa iddiası farklı hukuki sonuçlar doğurur. Paranın kaynağını gösteren banka kayıtları bu davalarda temel delildir.

Devir Açıkça Bağış Olarak Yapıldıysa

Mirasbırakan taşınmazı tapuda satış gibi göstermeden, açıkça bağış olarak devretmişse gizlenen bir işlem yoktur. Muris muvazaası, gerçek iradenin görünürdeki işlemin arkasına saklanmasını gerektirir. Resmî şekilde yapılmış bir bağışta bu unsur bulunmadığından, mirasçılar ancak saklı paylarının zedelendiğini ileri sürerek tenkis davası açabilir.

Bu durum, bağış yapılan mirasçı açısından da önemlidir. Tapuda bağış olarak yapılan devir, muvazaa riskini ortadan kaldırır; ancak saklı pay sınırını aşıyorsa tenkis riskini ortadan kaldırmaz. Devir planlanırken bu iki riskin birlikte değerlendirilmesi, ileride doğabilecek uyuşmazlıkları azaltır.

Taşınmaz Mirasçı Olmayan Birine Devredildiyse

Muris muvazaası yalnızca mirasçılara yapılan devirlerle sınırlı değildir. Mirasbırakan taşınmazı gelinine, damadına, torununa veya bir yakınına satış gibi göstererek devretmişse ve gerçek amacı mirasçılarından mal kaçırmaksa, bu devir de muris muvazaası kapsamında değerlendirilebilir.

Bu durumda da ispat edilmesi gereken, mirasbırakanın gerçek iradesidir. Alıcının mirasbırakanla yakınlığı, bedelin ödenip ödenmediği ve devrin mirasçılarla ilişkilerin bozulduğu bir döneme denk gelip gelmediği önemli göstergelerdir. Devralanın mirasçı olmaması, dava açma hakkını ortadan kaldırmaz.

Tapuda Bedelin Düşük Gösterilmesi Tek Başına Yeterli Mi?

Hayır. Uygulamada tapu harcını azaltmak amacıyla satış bedelinin resmi senette gerçek değerin altında gösterilmesi yaygındır. Bu nedenle tapuda yazan bedelin düşük olması, tek başına devrin muvazaalı olduğunu ispatlamaz. Mahkeme, alıcının gerçekte ne kadar ödediğini ve bu ödemenin mirasbırakana ulaşıp ulaşmadığını araştırır.

Buna karşılık alıcının hiçbir ödeme yapmadığı, paranın mirasbırakanın hesabına girmediği veya alıcının o tarihte bu bedeli ödeyecek gelirinin bulunmadığı anlaşılırsa, düşük bedel diğer delillerle birlikte muvazaa lehine güçlü bir karine oluşturur. Bu nedenle davacı, tapudaki bedelden çok fiili ödeme olgusuna odaklanmalıdır.

Ölünceye Kadar Bakma Sözleşmesiyle Yapılan Devirler

Mirasbırakan, taşınmazını ölünceye kadar bakma sözleşmesiyle bir mirasçısına veya üçüncü kişiye devretmiş olabilir. Bu sözleşme, bakım borçlusunun mirasbırakana ölünceye kadar bakması karşılığında yapılan karşılıklı bir sözleşmedir. Bakım gerçekten yapılmışsa ve devredilen değerle orantılıysa, muris muvazaası kabul edilmez.

Buna karşılık sözleşme imzalandıktan kısa süre sonra ölüm gerçekleşmiş, bakım fiilen hiç yapılmamış veya mirasbırakan zaten başka bir yakını tarafından bakılıyorsa, sözleşmenin gerçek amacının mal kaçırma olduğu ileri sürülebilir. Mahkeme, bakımın kim tarafından ve nasıl yapıldığını tanık beyanları ve sağlık kayıtlarıyla araştırır.

Davacının Mirasçılık Sıfatı Yoksa

Muris muvazaası davasını ancak miras hakkı çiğnenen mirasçılar açabilir. Mirası reddeden, mirasçılıktan çıkarılan veya mirasçılıktan yoksun bırakılan kişi bu davayı açamaz. Mirasbırakanın kardeşi, mirasbırakanın çocukları varken yasal mirasçı olmadığından dava açma hakkına sahip değildir.

Davacının mirasçılık sıfatı mirasçılık belgesiyle ispatlanır. Mahkeme bu şartı kendiliğinden inceler. Bu nedenle dava açmadan önce güncel bir mirasçılık belgesinin alınması ve mirasçılar arasında ret beyanı bulunup bulunmadığının kontrol edilmesi gerekir. Davanın açılabilirliği hakkında genel bilgi için mirastan mal kaçırma davası yazımıza, dosyanızın değerlendirilmesi için bir İstanbul avukat desteğine ve İstanbul miras avukatı sayfamıza bakabilirsiniz.

Bu yazı, Kasım 2026 itibarıyla yürürlükteki mevzuata göre hazırlanmış genel bilgilendirme amaçlı bir içeriktir; somut durumunuz için hukuki destek almanız önerilir.

Kaynaklar

Paylaş:

İstanbul Avukat
Avukat

Birsen ÖZNUR