Anlaşmalı Boşanma Protokolü Nasıl Hazırlanır?

Anlaşmalı boşanma protokolü; eşlerin boşanma, nafaka, tazminat, velayet ve çocukla kişisel ilişki gibi konularda ulaştıkları anlaşmayı gösteren belgedir. Taraflar isterlerse mal paylaşımı, ziynet eşyaları, araç ve taşınmaz devri ile ortak borçlar gibi konuları da protokol kapsamında düzenleyebilir.

Protokoldeki hükümler açık, uygulanabilir ve birbiriyle uyumlu olmalıdır. İnternetten alınan standart bir metnin isimler değiştirilerek kullanılması, somut evliliğe özgü hakların gözden kaçmasına neden olabilir. Özellikle genel feragat ifadeleri, belirsiz ödeme şartları ve eksik velayet düzenlemeleri ileride yeni davalar ve icra takipleri doğurabilir.

Anlaşmalı Boşanma Protokolü Nedir?

Anlaşmalı boşanma protokolü, eşlerin boşanmanın sonuçları hakkında ortak iradeye ulaştığını gösteren yazılı düzenlemedir. Türk Medeni Kanunu’nun 166/3. maddesine göre evliliğin en az bir yıl sürmesi, eşlerin birlikte başvurması veya bir eşin diğerinin davasını kabul etmesi ve hâkimin düzenlemeyi uygun bulması gerekir.

Protokolün eşler tarafından imzalanması evliliği kendiliğinden sona erdirmez. Hâkim tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmeli, boşanmanın mali sonuçları ile çocukların durumuna ilişkin düzenlemeyi uygun bulmalıdır. Evlilik, boşanma kararının verilmesiyle değil kararın kesinleşmesiyle hukuken sona erer.

Anlaşmalı boşanmanın temel şartları şunlardır:

• Resmî evliliğin en az bir yıl sürmüş olması
• Eşlerin birlikte başvurması veya bir eşin diğerinin davasını kabul etmesi
• Boşanma iradesinin duruşmada bizzat açıklanması
• İradelerin baskı ve tehdit altında bulunmaması
• Boşanmanın mali sonuçlarında anlaşma sağlanması
• Ortak çocukların durumunun düzenlenmesi
• Hâkimin protokolü uygun bulması
• Hâkimin yaptığı değişikliklerin eşlerce kabul edilmesi

Protokol, boşanma dilekçesinin yerine geçmez. Dava dilekçesi mahkemeden boşanma kararı verilmesini isterken protokol, bu boşanmanın hangi şartlarla gerçekleştirileceğini gösterir.

Anlaşmalı Boşanma Protokolünde Bulunması Gereken Bilgiler

Kanunda bütün dosyalarda kullanılacak tek tip bir protokol formu düzenlenmemiştir. Bununla birlikte eşlerin kimlik bilgileri, evlenme tarihi, ortak çocukların bilgileri ve tarafların anlaşmalı olarak boşanmayı kabul ettikleri açıkça yazılmalıdır. Protokolün düzenlenme tarihi bulunmalı ve metin her iki eş tarafından imzalanmalıdır.

Tarafların talepleri ayrı maddeler hâlinde ve tereddüde yer bırakmayacak şekilde düzenlenmelidir. “Taraflar her konuda anlaşmıştır” şeklindeki genel bir açıklama yeterli değildir. Kimin kime, ne kadar ödeme yapacağı; ödemenin ne zaman gerçekleştirileceği ve çocukla kişisel ilişkinin hangi günlerde kurulacağı belirlenebilir olmalıdır.

Protokolde genel olarak şu bölümler bulunabilir:

1. Tarafların adı, soyadı ve kimlik bilgileri
2. Evlenme tarihi ve ortak çocukların bilgileri
3. Karşılıklı boşanma iradesi
4. Çocukların velayeti
5. Çocukla kişisel ilişkinin gün ve saatleri
6. İştirak nafakası
7. Yoksulluk nafakası
8. Maddi ve manevi tazminat
9. Ziynet eşyaları ve ev eşyaları
10. Mal rejiminden doğan haklar
11. Taşınmaz ve araçların durumu
12. Ortak borçlar ve krediler
13. Yargılama giderleri ve vekâlet ücreti
14. Tarafların diğer talepleri
15. Düzenleme tarihi ve imzalar

Dava dilekçesi ile protokol arasında çelişki bulunmamalıdır. Dilekçede nafaka talep edilmediği belirtilirken protokolde nafaka kararlaştırılması gibi farklılıklar, duruşmada ek açıklama yapılmasına veya yeni protokol sunulmasına neden olabilir.

Velayet ve Çocukla Kişisel İlişki Nasıl Düzenlenir?

Ortak çocuk bulunuyorsa velayetin hangi ebeveyne bırakılacağı protokolde açıkça gösterilmelidir. “Çocuk annesiyle yaşayacaktır” ifadesi yerine çocuğun adı, soyadı ve doğum tarihi belirtilerek velayetin hangi eşe bırakılacağı yazılmalıdır. Ebeveynlerin eğitim ve sağlık konularında nasıl iletişim kuracağına ilişkin ek hükümler de düzenlenebilir.

Velayet kendisine bırakılmayan ebeveyn ile çocuk arasında kurulacak kişisel ilişkinin uygulanabilir olması gerekir. “Çocuk istenildiği zaman görülebilir” veya “tarafların anlaşacağı günlerde görüşme yapılır” gibi hükümler, eşler arasındaki iletişim bozulduğunda sorun çıkarabilir. Ayın belirli hafta sonları, tatiller, bayramlar ve teslim saatleri ayrı ayrı gösterilebilir.

Kişisel ilişki düzenlemesinde şu konulara yer verilebilir:

• Ayın hangi hafta sonlarında görüşme yapılacağı
• Görüşmenin başlangıç ve bitiş saatleri
• Çocuğun nereden teslim alınıp bırakılacağı
• Ulaşım giderlerini karşılayacak taraf
• Yarıyıl ve yaz tatili düzenlemesi
• Dinî ve millî bayramların paylaşılması
• Anneler Günü, Babalar Günü ve doğum günleri
• Telefon ve görüntülü görüşme saatleri
• Şehir dışı veya yurt dışı seyahatleri
• Eğitim ve sağlık bilgilerinin paylaşılması

Velayet ve kişisel ilişkiye ilişkin anlaşma hâkimi mutlak biçimde bağlamaz. Hâkim çocuğun üstün yararını gözeterek farklı bir düzenleme önerebilir. Taraflar önerilen değişikliği kabul etmezse anlaşmalı boşanma şartları oluşmaz.

İştirak ve Yoksulluk Nafakası Nasıl Belirlenir?

İştirak nafakası, velayet kendisine bırakılmayan ebeveynin çocuğun bakım, eğitim, sağlık ve diğer giderlerine katılması amacıyla ödenir. Protokolde her çocuk için ödenecek aylık tutar, başlangıç tarihi, ödeme günü, banka hesabı ve yıllık artış yöntemi açıkça belirlenmelidir. Eğitim ve sağlık gibi olağanüstü giderlerin ayrıca nasıl paylaşılacağı da düzenlenebilir.

Yoksulluk nafakası ise boşanma nedeniyle yoksulluğa düşecek eş lehine kararlaştırılabilir. Nafakanın aylık tutarı, ödeme tarihi, artış oranı ve hangi hesaba yatırılacağı yazılmalıdır. Tarafların yoksulluk nafakası istememesi hâlinde bu iradenin açıkça ifade edilmesi gerekir; çünkü boşanma sırasında nafakadan vazgeçilmesi sonraki talep imkânını etkileyebilir.

Artış şartında yalnızca “enflasyon oranında artırılır” ifadesi kullanılmamalıdır. TÜİK tarafından açıklanan hangi endeksin esas alınacağı, artışın her yıl hangi ayda uygulanacağı ve ilk artış tarihi açıkça yazılmalıdır. Koşulların önemli ölçüde değişmesi hâlinde nafakanın artırılması, azaltılması veya kaldırılması ayrıca dava konusu olabilir.

Maddi ve Manevi Tazminat Protokole Nasıl Yazılır?

Taraflardan biri diğerine maddi veya manevi tazminat ödeyecekse tazminatın türü ve tutarı açıkça gösterilmelidir. “Davacıya belirli bir ödeme yapılacaktır” ifadesi yerine ödemenin maddi tazminat mı, manevi tazminat mı veya başka bir alacağın karşılığı mı olduğu açıklanmalıdır.

Ödeme tek seferde yapılacaksa son ödeme tarihi ve banka hesabı; taksitle yapılacaksa her taksidin miktarı ve vadesi yazılmalıdır. Bir taksidin ödenmemesi hâlinde kalan taksitlerin tamamının muaccel olup olmayacağı ve gecikme durumunda faiz uygulanıp uygulanmayacağı da kararlaştırılabilir.

Tazminat maddesinde şu bilgiler yer alabilir:

• Tazminatın maddi veya manevi niteliği
• Toplam ödeme tutarı
• Para birimi
• Ödeme tarihi
• Taksit sayısı ve taksit tarihleri
• Ödeme yapılacak banka hesabı
• Gecikme hâlinde uygulanacak faiz
• Taksitlerden biri ödenmezse kalan borcun durumu
• Ödemenin yapılmasıyla hangi taleplerin sona ereceği

Taraflar birbirinden tazminat istemiyorsa bu husus da açıkça yazılmalıdır. Ancak tazminat, mal rejimi alacağı, ziynet bedeli ve nafaka birbirinden farklı hukuki taleplerdir. Yalnızca tazminattan vazgeçilmesi, diğer malvarlığı taleplerinden de vazgeçildiği anlamına gelmeyebilir.

Mal Paylaşımı, Ziynet Eşyaları ve Ev Eşyaları Nasıl Düzenlenir?

Mal rejiminin tasfiyesi anlaşmalı boşanmanın zorunlu unsurlarından biri olmamakla birlikte taraflar bu konuyu protokolde çözebilir. Malların paylaşılmayıp ayrı davaya bırakılması isteniyorsa katılma alacağı, katkı payı ve değer artış payı gibi hakların saklı tutulduğu açıkça belirtilmelidir. “Tarafların birbirinden hiçbir hak ve alacağı yoktur” ifadesi bu taleplerden feragat edildiği şeklinde yorumlanabilir.

Ziynet eşyaları ve ev eşyaları da ayrı maddeler hâlinde düzenlenmelidir. Ziynetlerin aynen teslim edilmesi kararlaştırılıyorsa türü, ayarı, miktarı ve teslim tarihi yazılabilir. Bedel ödenecekse tutar ve ödeme zamanı gösterilmelidir. Ev eşyalarında ise hangi eşyanın hangi tarafta kalacağı liste hâlinde belirlenebilir.

Malvarlığı düzenlemesinde şu yöntemlerden biri tercih edilebilir:

• Bütün mal rejimi haklarının karşılıklı tasfiye edilmesi
• Belirli malların paylaşılıp kalan hakların saklı tutulması
• Mal rejimi tasfiyesinin ayrı davaya bırakılması
• Ziynetlerin aynen teslim edilmesi
• Ziynet bedelinin para olarak ödenmesi
• Ev eşyalarının listeyle paylaşılması
• Şirket hissesi veya ticari işletmenin bir eşte bırakılması
• Banka hesapları ve birikimlerin paylaşılması
• Ortak borçların belirli eş tarafından üstlenilmesi

Ziynet eşyası ile mehir aynı hukuki talep değildir. Mehir belgesinin geçerliliği ve boşanmayla birlikte talep edilip edilemeyeceği hakkında Birsen Hukuk’un mehir nedir? başlıklı içeriğinden bilgi alınabilir.

Taşınmaz ve Araç Devri Protokolde Nasıl Gösterilir?

Taşınmaz devri kararlaştırılıyorsa taşınmazın il, ilçe, mahalle, ada, parsel ve bağımsız bölüm bilgileri tapu kaydına uygun biçimde yazılmalıdır. Devrin hangi tarihe kadar gerçekleştirileceği, tapu harcı ve döner sermaye giderlerini kimin karşılayacağı, taşınmazdaki ipotek veya kredi borcunun nasıl kapatılacağı belirtilmelidir.

Araç devrinde marka, model, plaka ve mümkünse şasi bilgisine yer verilmelidir. Noter devrinin son tarihi, devir masrafları, trafik cezaları, motorlu taşıtlar vergisi ve taşıt kredisi sorumluluğu açıkça kararlaştırılabilir. Malın fiilen teslimi ile resmî devir işleminin aynı şey olmadığı dikkate alınmalıdır.

Taşınmaz veya araç devrinde şu hususlar kontrol edilmelidir:

• Malın güncel kayıt maliki
• Tapu, plaka ve şasi bilgileri
• İpotek, haciz veya ihtiyati tedbir kayıtları
• Kalan kredi borcu
• Resmî devir için son tarih
• Harç ve noter masrafları
• Fiilî teslim tarihi
• Sigorta ve vergi borçları
• Devir yapılmazsa uygulanacak sonuç
• Protokol hükmünün mahkeme kararına geçirilmesi

Protokolde düzenleme yapılması, bankanın ipoteğini veya üçüncü kişilerin haciz hakkını kendiliğinden kaldırmaz. Taşınmaz ya da araç üçüncü bir kişi adına kayıtlıysa, kayıt malikinin taraf olmadığı protokolle doğrudan devir sağlanması mümkün olmayabilir.

Ortak Borçlar, Krediler ve Yargılama Giderleri Nasıl Paylaştırılır?

Konut kredisi, ihtiyaç kredisi, kredi kartı borcu, vergi borcu ve üçüncü kişilere olan diğer borçların hangi eş tarafından ödeneceği protokolde düzenlenebilir. Borcun toplam tutarı, banka veya alacaklı bilgisi, hesap numarası, taksit miktarı ve ödeme planı açıkça yazılmalıdır.

Eşlerin kendi aralarında borcu bir tarafa bırakması, bankayı veya başka bir alacaklıyı her durumda bağlamaz. Kredi sözleşmesinde her iki eş borçlu veya kefilse banka, protokoldeki iç düzenlemeye rağmen sözleşmedeki kişilere başvurabilir. Bu ihtimale karşı borcu üstlenen eşin diğer eşe yöneltilecek ödemeleri karşılayacağına ilişkin rücu düzenlemesi yapılabilir.

Borç ve gider bölümünde şu konular düzenlenebilir:

• Konut ve taşıt kredileri
• Kredi kartı borçları
• Vergi ve sigorta borçları
• Ortak konuta ait aidat ve abonelik borçları
• Üçüncü kişilere verilen senetler
• Yargılama harç ve giderleri
• Avukatlık ücretleri
• Tapu ve noter masrafları
• Borcun ödenmemesi durumunda diğer eşin rücu hakkı

Yargılama giderlerinin bir taraf üzerinde bırakılacağı, yarı yarıya paylaşılacağı veya herkesin kendi yaptığı gideri karşılayacağı belirtilebilir. Tarafların karşılıklı vekâlet ücreti talebi bulunmuyorsa bu hususun da açıkça yazılması uygundur.

Anlaşmalı Boşanma Protokolü Nasıl İmzalanır ve Mahkemeye Sunulur?

Protokolün sonunda düzenleme tarihi ile tarafların adları ve imzaları bulunmalıdır. Uygulamada her sayfanın eşler tarafından imzalanması veya paraflanması, sonradan sayfa değiştirildiği yönündeki iddiaları önlemeye yardımcı olur. Elle yapılan ekleme ve silintilerin yanında iki tarafın da imzası bulunmalıdır.

Protokol, anlaşmalı boşanma dilekçesinin ekinde aile mahkemesine sunulabilir. Eşler birlikte dava açabileceği gibi eşlerden biri davayı açıp diğer eş duruşmada davayı ve protokolü kabul edebilir. Avukatlar dilekçe ve protokolü mahkemeye sunabilse de hâkimin tarafları bizzat dinleme zorunluluğu nedeniyle eşlerin duruşmaya kişisel olarak katılması gerekir.

Protokol hazırlanırken şu işlem sırası izlenebilir:

1. Eşlerin kimlik ve evlilik bilgileri kontrol edilir.
2. Boşanmanın bütün mali ve kişisel sonuçları görüşülür.
3. Velayet ve kişisel ilişki düzenlemesi hazırlanır.
4. Nafaka ve tazminat ödeme şartları belirlenir.
5. Malvarlığı, ziynet ve borç hükümleri yazılır.
6. Tapu ve araç kayıtları kontrol edilir.
7. Protokol maddeleri karşılıklı olarak okunur.
8. Her sayfa iki eş tarafından imzalanır.
9. Anlaşmalı boşanma dilekçesine eklenir.
10. Duruşmada protokolün kabul edildiği açıklanır.

Anlaşmalı boşanma sürecinin diğer şartları, görevli mahkeme ve boşanmanın sonuçları hakkında Birsen Hukuk’un İstanbul boşanma avukatı sayfası incelenebilir.

Hâkim Protokolde Değişiklik Yapabilir mi?

Hâkim, tarafların sunduğu protokolü aynen kabul etmek zorunda değildir. Çocuğun üstün yararına aykırı velayet ve kişisel ilişki hükümleri, yetersiz iştirak nafakası, belirsiz ödeme şartları veya yerine getirilmesi mümkün olmayan mal devri düzenlemeleri hakkında değişiklik önerebilir.

Mahkemenin yaptığı değişikliğin geçerli olabilmesi için her iki eş tarafından kabul edilmesi gerekir. Taraflardan biri değişikliği kabul etmezse anlaşmalı boşanma kararı verilemez. Dosyanın çekişmeli boşanma olarak devam edip edemeyeceği, dilekçede çekişmeli boşanmaya dayanak oluşturacak vakıaların bulunup bulunmadığına ve yapılan usul işlemlerine göre belirlenir.

Hâkimin özellikle inceleyebileceği hususlar şunlardır:

• Boşanma iradesinin serbestçe açıklanıp açıklanmadığı
• Çocuğun velayetinin üstün yarara uygunluğu
• Kişisel ilişki günlerinin uygulanabilirliği
• İştirak nafakasının çocuğun ihtiyaçlarıyla uyumu
• Protokol maddeleri arasında çelişki bulunup bulunmadığı
• Para ve mal devri hükümlerinin açık olup olmadığı
• Taraflardan birini aşırı derecede mağdur eden düzenlemeler
• Duruşma beyanlarıyla protokol arasındaki farklılıklar

Duruşmada değişiklik yapılırsa yeni düzenlemenin tutanağa açıkça yazılması gerekir. Kapsamlı değişikliklerde tarafların son hâli içeren yeni bir protokol sunması, ileride hangi metnin geçerli olduğu konusunda çıkabilecek uyuşmazlıkları önleyebilir.

Protokole Uyulmazsa Ne Yapılabilir?

Mahkeme tarafından uygun bulunarak hükme alınan protokol maddelerine uyulmaması durumunda yükümlülüğün niteliğine göre icra takibi veya dava yoluna başvurulabilir. Nafaka, tazminat ve belirli para borçları mahkeme kararında açıkça yer alıyorsa ilamlı icra takibine konu edilebilir. Konuyla ilgili temel süreç Birsen Hukuk’un İİK nedir? başlıklı içeriğinde açıklanmıştır.

Taşınmaz veya araç devri gibi yükümlülüklerde izlenecek yol, protokolün ve hüküm bölümünün nasıl düzenlendiğine göre değişebilir. Belirsiz bir hüküm doğrudan icra edilemeyebilir ve ayrı bir dava açılması gerekebilir. Çocukla kişisel ilişki kararlarının yerine getirilmesi ise günümüzde adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlükleri aracılığıyla yürütülmektedir.

Uyulmayan protokol hükmüne göre gündeme gelebilecek yollar şunlardır:

Protokol tek başına değil, mahkeme kararı ve hüküm bölümüyle birlikte değerlendirilmelidir. Yükümlülüğün kararda yer almaması, belirsiz yazılması veya üçüncü kişinin onayını gerektirmesi uygulanacak hukuki yolu değiştirebilir.

Anlaşmalı boşanma protokolü, yalnızca boşanmanın hızlı sonuçlanmasını sağlayan bir belge değildir. Tarafların ve çocukların boşanma sonrasındaki yaşamını, mali sorumluluklarını ve birbirleriyle ilişkilerini uzun süre etkileyebilir. Bu nedenle protokoldeki her madde imzalanmadan önce kapsamı ve uygulanabilirliği yönünden ayrı ayrı değerlendirilmelidir.