Çekişmeli Boşanma Davası Ne Kadar Sürer?

Çekişmeli boşanma davası ilk derece mahkemesinde çoğunlukla bir ila iki yıl arasında sonuçlanır. Tanık sayısının fazla olması, başka şehirlerden delil toplanması, velayet incelemesi yapılması veya karşı dava açılması hâlinde yargılama iki yılı aşabilir. Bu süreler ortalama bir tahmin olup davanın belirli bir tarihte sonuçlanacağını garanti etmez.

Aile mahkemesinin verdiği karara karşı istinaf ve şartları varsa temyiz yoluna başvurulması, boşanmanın kesinleşmesini birkaç yıl daha geciktirebilir. İlk derece, istinaf ve temyiz aşamalarının tamamlandığı kapsamlı bir uyuşmazlıkta toplam süre üç ila beş yıla, bazı dosyalarda daha uzun bir döneme ulaşabilir.

Bu süreler mahkemenin iş yoğunluğuna, bulunduğu şehre, tarafların işlemleri zamanında yapmasına ve dosyanın kapsamına göre değişebilir. Her çekişmeli boşanma davası kendi koşulları içinde değerlendirilmelidir.

Çekişmeli Boşanma Davası Nedir?

Çekişmeli boşanma davası; eşlerin boşanma, kusur, velayet, nafaka veya tazminat gibi konulardan en az biri üzerinde anlaşamadığı dava türüdür. Eşlerden biri boşanmak istemese bile diğer eş, kanunda düzenlenen boşanma sebeplerinden birinin oluştuğunu ileri sürerek aile mahkemesinde dava açabilir.

Zina, hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranış, suç işleme, haysiyetsiz hayat sürme, terk, akıl hastalığı ve evlilik birliğinin temelinden sarsılması çekişmeli boşanma davasında dayanılabilecek sebepler arasındadır. Davacı ileri sürdüğü olayları hukuka uygun delillerle ispatlamalı; davalı eş ise cevap dilekçesinde savunmalarını, itirazlarını ve varsa karşı taleplerini bildirmelidir.

Anlaşmalı ve çekişmeli boşanma arasındaki farklar, boşanma sebepleri ve dava hazırlığı hakkında ayrıntılı bilgiye Birsen Hukuk’un İstanbul boşanma avukatı sayfasından ulaşılabilir.

Çekişmeli Boşanma Davası Ortalama Kaç Yıl Sürer?

Çekişmeli boşanma davası için kanunda “en geç şu kadar sürede sonuçlanır” şeklinde kesin bir süre bulunmamaktadır. Uygulamada delilleri belirli, taraflarına kolaylıkla tebligat yapılabilen ve sınırlı sayıda tanığı bulunan bir dava ilk derece mahkemesinde yaklaşık bir yıl içinde sonuçlanabilir. Büyük şehirlerdeki mahkemelerin iş yükü veya kapsamlı delil incelemesi nedeniyle bu süre iki yıla yaklaşabilir.

Davalının adresine ulaşılamaması, yurt dışı tebligatı yapılması, tanıkların farklı şehirlerde bulunması, telefon ve banka kayıtlarının beklenmesi ya da velayet konusunda sosyal inceleme yapılması süreyi uzatabilir. Kararın istinaf veya temyiz edilmesi durumunda mahkemenin boşanma kararı vermesi sürecin tamamlandığı anlamına gelmez; evlilik, karar kesinleşinceye kadar hukuken devam eder.

Yaklaşık süre değerlendirmesinde şu ayrım yapılmalıdır:

• İlk derece süresi: Aile mahkemesinde dava açılmasından karar verilmesine kadar geçen dönem
• Gerekçeli karar ve tebligat süresi: Kararın yazılması ve taraflara bildirilmesi için geçen dönem
• İstinaf süresi: Bölge adliye mahkemesinin incelemesi
• Temyiz süresi: Karar temyize açıksa Yargıtay incelemesi
• Kesinleştirme süresi: Kanun yolu sürelerinin dolması veya incelemenin tamamlanması

Tarafların yalnızca boşanma konusunda değil, kusur oranı ve boşanmanın mali sonuçları hakkında da uyuşmazlık yaşaması inceleme kapsamını genişletebilir. Bu nedenle yalnızca kaç duruşma yapılacağına bakılarak davanın toplam süresi belirlenemez.

Çekişmeli Boşanma Davasının Aşamaları Nelerdir?

Dava, görevli ve yetkili aile mahkemesine dava dilekçesinin sunulmasıyla başlar. Dilekçede boşanma sebebi, dayanak olaylar, deliller ve velayet, nafaka veya tazminat gibi talepler açıkça gösterilmelidir. Dava dilekçesi karşı tarafa tebliğ edildikten sonra cevap, cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçeleri sunularak yazılı yargılama aşaması tamamlanır.

Mahkeme daha sonra ön inceleme duruşması yaparak uyuşmazlık konularını belirler ve tarafları sulhe teşvik eder. Anlaşma sağlanamazsa tahkikat aşamasına geçilir; tanıklar dinlenir, kurumlara müzekkere yazılır, gerekli kayıtlar getirtilir ve velayet yönünden inceleme yapılabilir. Deliller tamamlandıktan sonra sözlü yargılama aşamasına geçilerek hüküm verilir.

Çekişmeli boşanma davasının temel aşamaları şöyledir:

1. Dava dilekçesinin hazırlanması ve aile mahkemesine sunulması
2. Dilekçenin davalı eşe tebliğ edilmesi
3. Cevap ve karşı dava dilekçelerinin verilmesi
4. Cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçelerinin sunulması
5. Ön inceleme duruşmasının yapılması
6. Tanık ve diğer delillerin toplanması
7. Gerekirse sosyal inceleme veya bilirkişi değerlendirmesi yapılması
8. Tahkikat ve sözlü yargılama aşamalarının tamamlanması
9. Kısa ve gerekçeli kararın verilmesi
10. Kararın taraflara tebliğ edilmesi
11. İstinaf ve şartları varsa temyiz incelemesi
12. Boşanma hükmünün kesinleşmesi

Dilekçelerin içeriği, delillerin sunulacağı zaman ve kanun yolu işlemleri Hukuk Muhakemeleri Kanunu hükümlerine tabidir. Süresinde bildirilmeyen vakıa ve delillerin daha sonra dosyaya alınması her durumda mümkün olmayabilir.

Dava Süresini Uzatan Başlıca Nedenler

Çekişmeli boşanma davasının uzamasının en yaygın nedenlerinden biri tebligat sorunlarıdır. Davalının adresinin bilinmemesi, tebligattan kaçınması veya yurt dışında bulunması ilk duruşma gününün belirlenmesini geciktirebilir. Tarafların mazeretsiz şekilde duruşmalara katılmaması, tanıkların gelmemesi ve mahkemece istenen belgelerin geç gönderilmesi de yeni duruşma günü verilmesine yol açabilir.

Dosyanın kapsamlı olması da süreyi doğrudan etkiler. Birden fazla boşanma sebebine dayanılması, tarafların karşılıklı dava açması, çok sayıda tanık göstermesi, ceza soruşturması veya başka bir hukuk davasının sonucunun beklenmesi yargılamayı uzatabilir. Bekletici mesele yapılan dosyanın kesinleşmesi gerekiyorsa boşanma davasında uzun süre yeni bir işlem yapılamaması mümkündür.

Dava süresini uzatabilecek başlıca durumlar şunlardır:

• Tarafların adreslerine tebligat yapılamaması
• Yurt dışına tebligat çıkarılması
• Davalının karşı boşanma davası açması
• Çok sayıda tanık bildirilmesi
• Tanıkların duruşmaya gelmemesi
• Başka şehirlerde bulunan tanıkların talimatla dinlenmesi
• Hastane, banka, GSM operatörü veya kolluktan kayıt beklenmesi
• Ceza soruşturması ya da davasının sonucunun beklenmesi
• Velayet için sosyal inceleme raporu hazırlanması
• Bilirkişi veya uzman raporuna itiraz edilmesi
• Mahkemenin iş yoğunluğu
• Hâkim değişikliği veya duruşmaların zorunlu nedenlerle ertelenmesi
• İstinaf ve temyiz başvuruları

Tarafların sürekli olarak yeni iddia ileri sürmesi veya usule aykırı delil sunması davayı hızlandırmaz. Aksine karşı tarafa açıklama süresi verilmesi, belge incelemesi ve usuli itirazlar yeni duruşmalara neden olabilir.

Tanıkların Dinlenmesi ve Delillerin Toplanması Ne Kadar Sürer?

Tanıkların dinleneceği tarih genellikle ön inceleme aşamasından sonra belirlenir. Tanıklar aynı şehirde bulunuyor ve belirlenen duruşmaya katılıyorsa anlatımlar tek veya birkaç celsede alınabilir. Farklı şehirde bulunan tanıkların bulundukları yer mahkemesi aracılığıyla dinlenmesi gerektiğinde talimat yazışmaları ve duruşma günü beklenmesi nedeniyle süreç birkaç ay uzayabilir.

Boşanma davalarında yalnızca tanık beyanları değil; mesajlar, e-postalar, sosyal medya içerikleri, fotoğraflar, kamera görüntüleri, otel kayıtları, sağlık belgeleri ve kolluk tutanakları gibi deliller kullanılabilir. Mahkemece kamu kurumlarına veya özel kuruluşlara yazı yazılması gerekiyorsa cevapların gelmesi beklenir. Hukuka aykırı şekilde elde edilen kayıtların ise delil olarak değerlendirilmemesi mümkündür.

Delil toplama aşamasında şu hususlar önem taşır:

• Tanıkların adı ve tebligata elverişli adresi doğru bildirilmelidir.
• Tanığın hangi olayı bildiği somutlaştırılmalıdır.
• Kurumlardan istenecek kayıtlar açıkça belirtilmelidir.
• Dijital delillerin tarih, taraf ve içerik bağlantısı korunmalıdır.
• Deliller kanuni süresi içinde sunulmalıdır.
• Mahremiyeti ihlal eden veya suç oluşturan yöntemlerle delil elde edilmemelidir.
• Aynı olayı tekrar eden gereksiz sayıda tanık bildirilmemelidir.

Mahkeme, uyuşmazlığın çözümü için gerekli olmayan delillerin toplanmasına veya aynı vakıa hakkında gereksiz sayıda tanık dinlenmesine izin vermeyebilir. Delil listesinin davanın başında düzenli ve somut hazırlanması hem ispat hem de yargılama süresi bakımından önemlidir.

Velayet, Nafaka ve Tazminat Talepleri Süreci Uzatır mı?

Velayet konusunda uyuşmazlık bulunması, özellikle çocuğun yaşam koşullarının araştırılması gerekiyorsa davayı uzatabilir. Mahkeme çocuğun üstün yararını belirlemek amacıyla pedagog, psikolog veya sosyal çalışmacıdan oluşan uzmanlar aracılığıyla sosyal inceleme raporu hazırlatabilir. Çocuğun yaşı ve gelişim düzeyi uygunsa görüşü de uygun yöntemle alınabilir.

Nafaka ve tazminat talepleri eşlerin gelirleri, ekonomik durumları ve boşanmaya neden olan olaylardaki kusurlarıyla bağlantılıdır. Sosyal ve ekonomik durum araştırması, maaş ve malvarlığı kayıtları ile tarafların yaşam koşullarına ilişkin delillerin toplanması gerekebilir. Taleplerin yüksek olması tek başına davayı uzatmaz; fakat miktarı ve kusuru etkileyen çok sayıda tartışmalı olay varsa inceleme kapsamı genişler.

Mal rejiminin tasfiyesi ile boşanma davası aynı süreç değildir. Katılma alacağı, katkı payı veya değer artış payı talepleri ayrı bir dava kapsamında incelenebilir ve bu dava çoğunlukla boşanma kararının kesinleşmesini bekler.

Çekişmeli Boşanmada İlk Duruşma Ne Zaman Yapılır?

İlk duruşmanın dava açıldıktan hemen sonra yapılması beklenmemelidir. Öncelikle dava dilekçesinin karşı tarafa tebliğ edilmesi ve dilekçeler aşamasının tamamlanması gerekir. Tebligatlar sorunsuz yapılırsa ilk duruşma birkaç ay içinde gerçekleştirilebilir; ancak mahkemenin iş yoğunluğuna göre daha ileri bir tarih verilmesi mümkündür.

Uygulamada ilk duruşma çoğunlukla ön inceleme duruşmasıdır. Bu duruşmada genellikle bütün tanıklar dinlenip dava karara bağlanmaz. Mahkeme dava şartlarını ve ilk itirazları inceler, uyuşmazlık noktalarını belirler, tarafları sulhe teşvik eder ve tahkikatta toplanacak deliller hakkında karar verir.

İlk duruşmadan önce yapılması gerekenler şunlardır:

• Dava veya cevap dilekçesini süresi içinde sunmak
• Dayanılan bütün önemli olayları açıklamak
• Velayet, nafaka ve tazminat taleplerini belirtmek
• Delilleri ve tanık listesini hazırlamak
• Tebligat adreslerini kontrol etmek
• Geçici tedbir taleplerini açıkça bildirmek
• Duruşma gününü ve verilen kesin süreleri takip etmek

İlk duruşmanın geç verilmesi davanın mutlaka hukuka aykırı şekilde uzadığı anlamına gelmez. Öncesindeki tebligat ve dilekçe işlemlerinin tamamlanması, tarafların iddia ve savunmalarını hazırlayabilmesi için gereklidir.

İstinaf ve Temyiz Süreci Ne Kadar Sürer?

Aile mahkemesinin gerekçeli kararına karşı taraflar, kararın tebliğinden itibaren kural olarak iki hafta içinde istinaf başvurusunda bulunabilir. Bölge adliye mahkemesi; boşanma sebebini, kusur belirlemesini, velayeti, nafakayı ve tazminatı başvuru kapsamı içinde inceleyebilir. Dosyanın yoğunluğuna ve duruşmalı inceleme gerekip gerekmediğine göre istinaf aşaması yaklaşık bir ila iki yıl sürebilir.

Bölge adliye mahkemesinin kararı temyize açıksa dosya Yargıtaya taşınabilir. Temyiz incelemesi de dosyanın kapsamına ve ilgili dairenin iş yüküne göre bir yıl veya daha uzun sürebilir. Üst mahkemenin kararı kaldırması ya da bozması durumunda dosya yeniden incelenebileceğinden toplam yargılama süresi daha da uzayabilir.

Kanun yolu süreci genel olarak şöyledir:

1. Aile mahkemesi gerekçeli kararını hazırlar.
2. Karar taraflara usulüne uygun biçimde tebliğ edilir.
3. İki haftalık istinaf süresi başlar.
4. İstinaf dilekçesi kararı veren mahkemeye sunulur.
5. Karşı tarafa cevap hakkı tanınır.
6. Dosya bölge adliye mahkemesine gönderilir.
7. İstinaf kararı verilir.
8. Karar temyize açıksa Yargıtaya başvurulabilir.
9. Kanun yolu incelemeleri tamamlanınca hüküm kesinleştirilir.

İstinaf incelemesinin kapsamı, başvuru yöntemi ve üst mahkemenin verebileceği kararlar Birsen Hukuk’un istinaf nedir? başlıklı içeriğinde açıklanmıştır.

Çekişmeli Boşanma Davası Nasıl Hızlandırılabilir?

Mahkemenin duruşma takvimine doğrudan müdahale etmek mümkün değildir. Bununla birlikte dilekçelerin eksiksiz hazırlanması, tebligata elverişli adreslerin bildirilmesi, delillerin zamanında sunulması ve tanıkların duruşmaya katılmasının sağlanması gereksiz gecikmeleri önleyebilir. Mahkemenin verdiği kesin sürelerin kaçırılması, davanın uzamasının yanında delilden vazgeçilmiş sayılma gibi sonuçlara da yol açabilir.

Eşlerin yargılama devam ederken boşanmanın bütün sonuçlarında anlaşması durumunda çekişmeli dava anlaşmalı boşanma olarak sonuçlandırılabilir. Bunun için evliliğin en az bir yıl sürmüş olması, tarafların boşanmanın mali sonuçları ve çocukların durumu hakkında anlaşması ve hâkimin düzenlemeyi uygun bulması gerekir. Yalnızca “boşanmayı kabul etmek”, diğer sonuçlar üzerindeki uyuşmazlık devam ediyorsa tek başına anlaşmalı boşanma için yeterli değildir.

Sürecin gereksiz yere uzamasını önleyebilecek uygulamalar şunlardır:

• Olayları tarih sırasına göre ve somut biçimde açıklamak
• Aynı olayı ispatlayan gereksiz sayıda delil sunmamak
• Tanık adreslerini doğru bildirmek
• Kurumlardan istenecek belgeleri açıkça belirtmek
• Tebligat ve duruşma tarihlerini düzenli takip etmek
• Mahkemece istenen giderleri zamanında yatırmak
• Mazeret bulunmadıkça duruşmalara katılmak
• Uzlaşılabilecek konuları yargılama sırasında değerlendirmek
• Kanun yolu dilekçelerini somut hukuka aykırılıklara dayandırmak

Dava hızlı sonuçlansın diye önemli haklardan bilinçsizce vazgeçilmemelidir. Özellikle velayet, nafaka, tazminat ve malvarlığı sonuçları değerlendirilmeden imzalanan bir protokol, boşanma sonrasında telafisi güç hak kayıpları doğurabilir.

Boşanma Davası Devam Ederken Alınabilecek Geçici Tedbirler

Boşanma davasının uzun sürmesi, eşlerin ve çocukların dava sonuna kadar korumasız kalacağı anlamına gelmez. Türk Medeni Kanunu’nun 169. maddesi uyarınca hâkim, dava devam ederken eşlerin barınması, geçimi, malların yönetimi ve çocukların bakımına ilişkin gerekli geçici önlemleri kendiliğinden alabilir.

Mahkeme çocukların geçici velayetini eşlerden birine bırakabilir, diğer eşle kişisel ilişki düzenleyebilir ve tedbir nafakasına hükmedebilir. Aile içi şiddet veya şiddet tehlikesi bulunuyorsa boşanma davasından bağımsız olarak 6284 sayılı Kanun kapsamında uzaklaştırma, iletişim araçlarıyla rahatsız etmeme ve müşterek konuttan uzaklaştırma gibi koruyucu ve önleyici tedbirler istenebilir.

Dava sırasında talep edilebilecek başlıca geçici önlemler şunlardır:

• Eş lehine tedbir nafakası
• Çocuk lehine tedbir nafakası
• Çocuğun geçici velayetinin düzenlenmesi
• Çocukla geçici kişisel ilişki kurulması
• Aile konutunun hangi eş tarafından kullanılacağının belirlenmesi
• Eşlerin mallarının yönetimine ilişkin tedbirler
• Şiddet durumunda koruma ve uzaklaştırma kararı
• Çocuğun eğitim ve sağlık giderlerine ilişkin düzenlemeler

Geçici tedbirler nihai karar değildir ve koşullar değiştiğinde artırılabilir, azaltılabilir veya kaldırılabilir. Tedbir talebinin dayandığı ekonomik, sosyal veya güvenlik gerekçelerinin mümkün olduğunca belgeyle desteklenmesi gerekir.

Çekişmeli Boşanma Kararı Ne Zaman Kesinleşir?

Aile mahkemesinin duruşmada boşanmaya karar vermesiyle evlilik hemen sona ermez. Öncelikle gerekçeli karar hazırlanır ve taraflara tebliğ edilir. Taraflar süresi içinde kanun yoluna başvurmazsa hüküm kesinleşir; istinaf veya temyiz başvurusu yapılırsa ilgili incelemelerin sonuçlanması beklenir. Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü de boşanmanın mahkeme kararının kesinleşmesiyle gerçekleştiğini ve boşanma tarihinin kesinleşme tarihi olduğunu belirtmektedir.

Kararın kesinleşmesi üzerine mahkeme kesinleşme şerhini düzenler ve boşanma kararı nüfus müdürlüğüne gönderilir. Nüfus kaydına işlenmesinden sonra tarafların medeni hâli güncellenir. Kararın yalnızca boşanma hükmüne mi yoksa nafaka, velayet ve tazminat bölümlerine de mi yöneltildiği, kısmi kesinleşmenin mümkün olup olmadığının belirlenmesinde ayrıca değerlendirilmelidir.

Boşanma kararının kesinleşme süreci şu şekilde ilerler:

• Gerekçeli karar hazırlanır.
• Karar taraflara tebliğ edilir.
• İki haftalık istinaf süresi beklenir.
• Başvuru yapılmazsa kesinleşme işlemleri gerçekleştirilir.
• İstinaf yapılırsa bölge adliye mahkemesinin kararı beklenir.
• Temyiz mümkünse Yargıtay incelemesi tamamlanır.
• Kesinleşme şerhi düzenlenir.
• Karar nüfus müdürlüğüne gönderilir.

Çekişmeli boşanma davasının ne kadar süreceği; ileri sürülen boşanma sebeplerine, tarafların taleplerine, delillerin niteliğine ve kanun yollarına göre belirlenir. Bu nedenle dosya incelenmeden kesin bir bitiş tarihi verilmesi mümkün değildir.