Tasarrufun İptali Davası Nedir?

İstanbul Avukat

Tasarrufun İptali Davası Nedir?

Tasarrufun İptali Davası Nedir?

Tasarrufun iptali davası, borçlunun alacaklılardan mal kaçırmak amacıyla yaptığı bağış, düşük bedelli satış veya benzeri işlemlerin alacaklı bakımından hükümsüz sayılmasını sağlayan davadır. Bu davayı, elinde geçici veya kesin aciz belgesi bulunan alacaklılar açabilir. Dava kabul edilirse alacaklı, devredilen malı borçlunun malıymış gibi haczettirip sattırarak alacağını tahsil edebilir.

Dava açmadan önce, borçlu hakkında icra takibi yapıp yapmadığınızı, haciz sırasında yeterli mal bulunamadığını gösteren bir aciz belgesi veya aciz belgesi niteliğinde haciz tutanağı alınıp alınmadığını ve borçlunun hangi tarihte hangi malları kime devrettiğini belirlemeniz gerekir. Dava hakkı, iptali istenen işlemin yapıldığı tarihten itibaren beş yıl geçmekle düşer.

İptal sebebiŞart
İvazsız tasarruflar ve bağışlarAciz belgesi veya iflastan önceki bir yıl içinde yapılmış olması
Yakın akrabaya yapılan devirGerçek değere uygun ivaz ispatlanmadıkça bağış sayılır
Aciz halinde yapılan işlemlerHaciz, aciz veya iflastan önceki bir yıl içinde
Zarar verme kastıyla yapılan işlemlerKarşı tarafın bilmesi, işlemden itibaren beş yıl içinde takip
Dava süresiİşlem tarihinden itibaren beş yıl

Tasarrufun İptali Davası Neden Açılır?

Borçlular, hakkında icra takibi başlatılacağını veya başlatıldığını öğrendiklerinde mallarını yakınlarına devrederek alacaklıların haczinden kaçırmaya çalışabilir. Tasarrufun iptali davası, bu tür işlemlere karşı alacaklıyı korumak için öngörülmüştür. Davanın amacı, borçlunun malvarlığından çıkan değerin alacaklının alacağına karşılık yeniden haczedilebilir hale getirilmesidir.

Dava, işlemi tamamen ortadan kaldırmaz. İptal kararı yalnızca davacı alacaklı bakımından ve onun alacağı oranında sonuç doğurur. Taşınmaz, tapuda yeni malikin adına kayıtlı kalmaya devam eder; ancak alacaklı bu taşınmazı haczettirip sattırarak alacağını tahsil edebilir.

Kimler Dava Açabilir?

Elinde geçici veya kesin aciz belgesi bulunan her alacaklı tasarrufun iptali davası açabilir. Haciz sırasında borçlunun mallarının alacağı karşılamaya yetmediği tespit edilmişse, bu haciz tutanağı da aciz belgesi niteliğinde kabul edilir. Borçlunun iflası halinde ise iflas idaresi veya kanunda belirtilen durumlarda alacaklılar davayı açabilir.

Aciz belgesinin dava açıldığı tarihte mevcut olması gerekir; ancak uygulamada dava sırasında aciz belgesinin alınmasına imkân tanınabilmektedir. Alacağın gerçek ve muvazaasız olması da davanın şartlarındandır. Davalı olarak hem borçlu hem de malı devralan kişi gösterilir; mal sonradan başka kişilere geçmişse onların da davaya dahil edilmesi gerekebilir.

İvazsız Tasarruflar Nelerdir?

Alışılmış hediyeler dışında, geçici veya kesin aciz belgesinin ya da aciz belgesi niteliğindeki haciz tutanağının düzenlendiği veya iflasın açıldığı tarihten önceki bir yıl içinde yapılan bütün bağışlamalar ve ivazsız tasarruflar iptale tabidir. Bu süre 2025 yılı sonunda yapılan değişiklikle düzenlenmiştir.

Kanun bazı işlemleri bağışlama sayar. Gerçek değerine uygun bir karşılık alındığı ispatlanmadıkça, borçlunun altsoy ve üstsoyu, üçüncü derece dahil kan ve kayın hısımları, son bir yıl içinde evlilik birliği sona ermiş olsa bile eşi ve ortak konutta yaşadığı kişilerle yaptığı tasarruflar bu kapsamdadır. Gerçek değerin çok altında bir bedelle yapılan satışlar ve uygun karşılık sağlanmadan yapılan ölünceye kadar bakma sözleşmeleri de bağışlama sayılabilir.

Aciz Halinde Yapılan İşlemler

Borcunu ödemeyen bir borçlunun haciz, aciz veya iflastan önceki bir yıl içinde yaptığı bazı işlemler de iptal edilebilir. Daha önce teminat göstermeyi taahhüt etmediği halde mevcut bir borç için rehin vermesi, para veya olağan ödeme araçları dışında bir şeyle ödeme yapması ve vadesi gelmemiş bir borcu ödemesi bu kapsamdadır.

Kişisel hakların kuvvetlendirilmesi için tapuya verilen şerhler de bu kapsamda değerlendirilir. Ancak bu işlemlerden yararlanan kişi, borçlunun mali durumunu bilmediğini ispatlarsa iptal davası dinlenmez. Bu nedenle bu tür işlemlerde karşı tarafın iyiniyeti belirleyici rol oynar.

Zarar Verme Kastıyla Yapılan İşlemler

Malvarlığı borçlarına yetmeyen bir borçlunun alacaklılarına zarar verme kastıyla yaptığı bütün işlemler, borçlunun mali durumunun ve zarar verme kastının işlemin diğer tarafınca bilindiği veya bilinmesini gerektiren açık emarelerin bulunduğu hallerde iptal edilebilir. Ancak işlemin gerçekleştiği tarihten itibaren beş yıl içinde borçlu aleyhine haciz veya iflas yoluyla takipte bulunulmuş olmalıdır.

Malı devralan kişi borçlunun eşi, altsoy veya üstsoyu ya da üçüncü dereceye kadar kan veya kayın hısımıysa, borçlunun durumunu ve kastını bildiği kabul edilir. Ticari işletmenin tamamını veya önemli bir kısmını devralan kişinin de borçlunun kastını bildiği varsayılır. Bu karineler, ispat yükünü alacaklı lehine çevirir.

Dava Ne Kadar Süre İçinde Açılır?

Tasarrufun iptali davası açma hakkı, iptali istenen tasarrufun yapıldığı tarihten itibaren beş yıl geçmekle düşer. Bu süre hak düşürücü niteliktedir ve mahkeme tarafından kendiliğinden dikkate alınır. Sürenin kaçırılması halinde, işlem ne kadar açık bir mal kaçırma olursa olsun iptal edilemez.

Bu nedenle alacaklının, borçlunun mal devirlerini öğrendiği anda harekete geçmesi önemlidir. Takip başlatılmamışsa önce icra takibi yapılması, haciz sırasında yeterli mal bulunamazsa aciz belgesi alınması ve ardından dava açılması gerekir. Bütün bu süreçlerin beş yıllık hak düşürücü süre dolmadan tamamlanması ve davanın bu süre içinde açılması gerekir.

Davanın Sonucu Ne Olur?

Dava kabul edilirse mahkeme, iptal edilen tasarruf konusu mal üzerinde davacı alacaklıya cebri icra yoluyla haciz ve satış yetkisi verir. Alacaklı, taşınmazı veya diğer malı haczettirip sattırarak alacağını ve masraflarını satış bedelinden tahsil eder. Kalan tutar varsa malın yeni malikine iade edilir ve onda kalır.

Malı devralan kişi, malı üçüncü bir iyiniyetli kişiye devretmişse veya mal elden çıkmışsa, alacaklı bu kişiden malın değeri oranında nakdi tazminat isteyebilir. Ayrıca dava sırasında malın devrini önlemek için ihtiyati tedbir istenmesi büyük önem taşır. Ticari alacakların takibi için İstanbul ticari alacak avukatı sayfamıza bakabilirsiniz.

Muvazaa İle Farkı Nedir?

Muvazaa, tarafların gerçek iradelerini gizleyerek görünüşte bir işlem yapmasıdır ve işlemin baştan itibaren geçersizliğine yol açar. Tasarrufun iptali davası ise geçerli bir işlemin yalnızca alacaklı bakımından hükümsüz sayılmasını sağlar. Muvazaa iddiası ayrıca ileri sürülebilir; ancak ispatı daha zordur.

Tasarrufun iptali davası, kanundaki karineler sayesinde alacaklıya ispat kolaylığı sağlar. Bu nedenle uygulamada alacaklılar çoğunlukla bu yolu tercih etmektedir. Mirastan mal kaçırma ise farklı bir konudur ve mirasçılar tarafından açılır. Bu konuda muvazaa nedir ve çeşitleri yazımıza bakabilirsiniz.

Sık Yapılan Hatalar Nelerdir?

En sık yapılan hata, aciz belgesi alınmadan dava açılması veya beş yıllık sürenin kaçırılmasıdır. Bir diğer hata, malın devralan kişiden sonra üçüncü kişilere geçip geçmediğinin araştırılmaması ve ihtiyati tedbir istenmemesidir. Bu eksiklikler davanın amacına ulaşmasını engeller.

Borçlunun yakınlarına yaptığı devirlerde kanundaki karinelerin dilekçede açıkça ileri sürülmemesi de ispatı gereksiz yere zorlaştırır. Alacak takibinde hukuki destek için İstanbul şirket avukatı sayfamızı inceleyebilir, sorularınız için avukatlarımıza ulaşabilirsiniz.

Bu yazı, Kasım 2026 itibarıyla yürürlükteki mevzuata göre hazırlanmış genel bilgilendirme amaçlı bir içeriktir; somut durumunuz için hukuki destek almanız önerilir.

Kaynaklar

Paylaş:

İstanbul Avukat
Avukat

Birsen ÖZNUR