Boşanma Davası Nerede Açılır? Yetkili Mahkeme

Boşanma davası kural olarak eşlerden birinin yerleşim yerindeki veya eşlerin davadan önce son defa en az altı ay birlikte oturdukları yerdeki aile mahkemesinde açılabilir. Davayı açacak eş, kanunda belirtilen bu seçeneklerden kendisi için uygun olan yetkili mahkemeyi tercih edebilir.

Boşanma davasında görev ve yetki birbirinden farklı kavramlardır. Görev, davaya hangi tür mahkemenin bakacağını; yetki ise davanın hangi şehir veya ilçedeki mahkemede açılacağını belirler. Bu ayrımın yanlış yapılması dosyanın başka bir mahkemeye gönderilmesine ve yargılamanın gecikmesine neden olabilir.

Davanın açılacağı yer belirlenirken nüfus kaydındaki adresin yanında kişinin fiilen nerede ve kalıcı olarak yaşadığı da önem taşır. Geçici olarak bulunulan otel, misafirhane veya akraba evi her durumda yerleşim yeri sayılmaz.

Boşanma Davasında Görevli Mahkeme Hangisidir?

Boşanma, velayet, nafaka ve boşanmaya bağlı maddi veya manevi tazminat taleplerinde görevli mahkeme aile mahkemesidir. Aile mahkemelerinin kuruluşu ve görevleri 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun kapsamında düzenlenmiştir.

Her adliyede ayrı bir aile mahkemesi bulunmayabilir. Aile mahkemesi kurulmamış yerlerde asliye hukuk mahkemesi, aile mahkemesi sıfatıyla boşanma davasına bakar. Dilekçenin bu durumda “Aile Mahkemesi sıfatıyla Asliye Hukuk Mahkemesine” hitaben hazırlanması mümkündür.

Görevli mahkemenin belirlenmesinde dava türüne göre şu ayrım yapılabilir:

• Boşanma davası: Aile mahkemesi
• Ayrılık davası: Aile mahkemesi
• Velayet uyuşmazlığı: Aile mahkemesi
• Nafaka davası: Aile mahkemesi
• Boşanmaya bağlı tazminat: Aile mahkemesi
• Mal rejiminin tasfiyesi: Aile mahkemesi
• Aile mahkemesi bulunmayan yer: Asliye hukuk mahkemesi

Görev kuralları kamu düzenindendir. Bu nedenle mahkeme görevli olup olmadığını taraflar ileri sürmese bile kendiliğinden inceler. Görevsiz mahkemede açılan davada dosyanın görevli mahkemeye gönderilmesi için ayrıca usul işlemleri yapılması gerekir.

Boşanma Davasında Yetkili Mahkeme Nasıl Belirlenir?

Türk Medeni Kanunu’nun 168. maddesine göre boşanma veya ayrılık davasında yetkili mahkeme, eşlerden birinin yerleşim yeri ya da eşlerin davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesidir. Davacı bu iki yetki kuralından birine dayanabilir.

“Yerleşim yeri” ile nüfus sisteminde görünen adres her zaman aynı olmayabilir. Yerleşim yeri, kişinin sürekli kalma niyetiyle yaşadığı yerdir. Adres kayıtları önemli bir delil olmakla birlikte fiilî yaşam, iş, aile ilişkileri ve kalıcı yerleşme iradesi de değerlendirmede dikkate alınabilir.

Boşanma davası şu yerlerden birinde açılabilir:

1. Davacı eşin yerleşim yeri
2. Davalı eşin yerleşim yeri
3. Eşlerin son defa en az altı ay birlikte oturdukları yer

Örneğin eşler İstanbul’da iki yıl birlikte yaşadıktan sonra biri Ankara’ya, diğeri İzmir’e kalıcı olarak yerleşmişse dava Ankara, İzmir veya şartları varsa İstanbul’daki yetkili aile mahkemesinde açılabilir.

Eşlerden Birinin Yerleşim Yerinde Dava Açılabilir mi?

Boşanma davası yalnızca davalının yaşadığı yerde açılmak zorunda değildir. Davacı eş, kendi yerleşim yerindeki aile mahkemesinde de dava açabilir. Bu yönüyle boşanma davalarında genel yetki kuralına ek olarak davacıya seçim imkânı tanınmıştır.

Davacının yeni adresinde dava açabilmesi için oranın gerçek bir yerleşim yeri olması gerekir. Kısa süreli ziyaret, geçici iş görevi veya yalnızca davayı belirli bir mahkemede açabilmek amacıyla gösterilen adres tartışma konusu olabilir. Buna karşılık eşinden ayrıldıktan sonra başka bir şehre kalıcı olarak yerleşen kişi, yeni yerleşim yerinde dava açabilir.

Yerleşim yeri değerlendirilirken şu unsurlar incelenebilir:

• Adres Kayıt Sistemi bilgisi
• Kişinin fiilen yaşadığı konut
• Kira sözleşmesi veya tapu kaydı
• İş ve çalışma yeri
• Elektrik, su ve doğal gaz abonelikleri
• Çocukların devam ettiği okul
• Sağlık ve sosyal güvenlik kayıtları
• Yeni yerde sürekli yaşama iradesi

Davacının yeni yerleşim yerinde belirli bir süre yaşamış olması genel olarak aranmaz. Ancak taşınmanın gerçek ve kalıcı olması önemlidir; yalnızca geçici bulunma yerleşim yeri oluşturmaz.

Son Altı Ay Birlikte Oturulan Yer Mahkemesi Ne Demektir?

Eşlerin son defa birlikte yaşadığı yerde dava açılabilmesi için bu yerde en az altı ay birlikte oturmuş olmaları gerekir. Buradaki ölçüt, eşlerin son ortak yaşam merkezi ve bu yaşamın en az altı ay sürmesidir. Eşlerin ayrıldıktan sonra farklı yerlere taşınması, son ortak konut mahkemesinin yetkisini kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

Eşlerin bir yerde altı aydan kısa süre birlikte yaşaması durumunda yalnızca son ortak konut kuralına dayanmak mümkün olmayabilir. Bu durumda eşlerden birinin yerleşim yeri esas alınabilir. Altı aylık sürenin kesintisiz ortak yaşamı ifade edip etmediği, dosyadaki somut bilgilerle değerlendirilir.

Son ortak yerleşim yerinin belirlenmesinde kullanılabilecek belgeler şunlardır:

• Ortak adres kaydı
• Kira sözleşmesi
• Tapu kaydı
• Fatura ve abonelik belgeleri
• Site veya apartman kayıtları
• Çocukların okul kayıtları
• Aile hekimi ve sağlık kayıtları
• Tanık anlatımları
• Tebligat belgeleri

Eşlerin evli olması tek başına aynı yerde birlikte yaşadıklarını göstermez. Fiilen ayrı yaşayan eşler yönünden son ortak yaşamın nerede ve ne kadar sürdüğü ayrıca belirlenmelidir.

Eşler Farklı Şehirlerde Yaşıyorsa Dava Nerede Açılır?

Eşler farklı şehirlerde yaşıyorsa davacı kendi yerleşim yerinde veya davalı eşin yerleşim yerinde boşanma davası açabilir. Ayrıca tarafların son defa en az altı ay birlikte yaşadığı yer farklı bir şehirdeyse o yerdeki aile mahkemesi de yetkili olabilir.

Örneğin davacı Bursa’da, davalı Antalya’da yaşıyor ve eşler ayrılmadan önce en az altı ay Ankara’da birlikte oturmuşsa dava şartlara göre Bursa, Antalya veya Ankara’da açılabilir. Davacının bu yerlerden birini seçerken delillere erişim, tanıkların bulunduğu şehir ve duruşmalara katılım gibi pratik konuları da değerlendirmesi yararlı olur.

Başka şehirde dava açılması, karşı tarafın her duruşma için o şehre gitmesini her durumda zorunlu kılmaz; avukatla temsil ve şartları varsa elektronik duruşma imkânları değerlendirilebilir. Ancak tarafın kişisel olarak dinlenmesi gereken işlemlerde mahkemenin kararına göre katılım gerekebilir.

Anlaşmalı Boşanma Davası İstenilen Şehirde Açılabilir mi?

Anlaşmalı boşanmada da temel yetki kuralı TMK 168’e göre belirlenir. Eşlerin anlaşmış olması, kanunda belirtilen yerler dışında istedikleri herhangi bir şehirde yetki sözleşmesi yapabilecekleri anlamına gelmez. En güvenli yöntem davayı eşlerden birinin yerleşim yerinde veya son ortak konutun bulunduğu yerde açmaktır.

Bununla birlikte boşanma davalarındaki yetki kuralı genel olarak kesin yetki niteliğinde kabul edilmez. Dava başka bir yerde açılmış ve davalı eş cevap süresi içinde yetki itirazında bulunmamışsa mahkemenin yetkisi kesinleşebilir. Ancak bu ihtimale güvenerek taraflarla ilgisi bulunmayan bir şehirde dava açılması, dosyanın gecikmesi ve ek masraf doğması riskini taşır.

Anlaşmalı boşanmada dava yeri seçilirken şu ölçütler dikkate alınabilir:

• Eşlerden birinin güncel yerleşim yeri
• Son ortak konutun bulunduğu yer
• Tarafların duruşmaya katılma imkânı
• Adliyenin yargı çevresi
• Aile mahkemesinin bulunup bulunmadığı
• Protokoldeki işlemlerin gerçekleştirileceği yer

Anlaşmalı boşanmada hâkim tarafları bizzat dinlemelidir. Bu nedenle yalnızca daha erken duruşma günü alınabileceği düşüncesiyle tarafların ulaşmakta zorlanacağı bir şehirde dava açılması uygun olmayabilir.

Yurt Dışında Yaşayanlar Boşanma Davasını Nerede Açabilir?

Eşlerden biri Türkiye’de yerleşikse dava bu eşin yerleşim yerindeki aile mahkemesinde açılabilir. Diğer eşin yurt dışında yaşaması Türkiye’de boşanma davası açılmasını tek başına engellemez. Ancak yurt dışına tebligat yapılması gerektiğinde tebligat yöntemi ve ülkeye göre yargılama süresi uzayabilir.

Her iki eşin de yurt dışında yaşaması durumunda Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisi 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun kapsamında değerlendirilir. Yabancı ülkede dava açılmamış veya açılamıyor ve Türkiye’de genel kurallara göre yetkili mahkeme bulunamıyorsa ilgilinin Türkiye’de sakin olduğu yer, son yerleşim yeri veya şartları varsa Ankara, İstanbul ya da İzmir mahkemeleri gündeme gelebilir.

Yurt dışında yaşayan kişiler bakımından şu ihtimaller ayrılmalıdır:

• Eşlerden biri Türkiye’de, diğeri yurt dışında yaşıyor.
• Her iki eş Türk vatandaşı ve yurt dışında yaşıyor.
• Eşlerden biri yabancı ülke vatandaşıdır.
• Yabancı ülkede boşanma davası devam etmektedir.
• Yabancı mahkeme tarafından boşanma kararı verilmiştir.
• Yabancı kararın Türkiye’de tanınması veya nüfusa tescili gerekmektedir.

Yabancı mahkeme tarafından kesinleşmiş boşanma kararı verilmişse Türkiye’de yeniden boşanma davası açmak yerine kararın idari tescili, tanınması veya tenfizi gündeme gelebilir. İzlenecek yol eşlerin vatandaşlığına, yabancı kararın içeriğine ve başvuru şartlarına göre belirlenir.

Adres Değişikliği Yetkili Mahkemeyi Etkiler mi?

Mahkemenin yetkisi kural olarak davanın açıldığı tarihteki koşullara göre belirlenir. Dava yetkili mahkemede açıldıktan sonra taraflardan birinin başka şehre taşınması, dosyanın kendiliğinden yeni yerleşim yerindeki mahkemeye gönderilmesine neden olmaz.

Dava açılmadan hemen önce yapılan adres değişikliğinde ise yeni adresin gerçek bir yerleşim yeri olup olmadığı incelenebilir. Kişi eşinden ayrıldıktan sonra işini, evini ve günlük yaşamını başka bir şehre taşıdıysa yeni yerleşim yerinde dava açabilir. Sadece kâğıt üzerinde yapılan ve fiilî yaşamla uyuşmayan adres değişikliği yetki itirazına konu olabilir.

Adres değişikliğinde şu ayrım önemlidir:

• Dava açılmadan önce kalıcı taşınma: Yeni yerleşim yerinde dava açılabilir.
• Dava açılmadan önce geçici konaklama: Tek başına yetki oluşturmayabilir.
• Dava açıldıktan sonra taşınma: Mevcut mahkemenin yetkisini değiştirmez.
• Yalnızca nüfus adresinin değiştirilmesi: Fiilî yerleşimle birlikte değerlendirilir.
• Tebligat adresinin değişmesi: Mahkemeye bildirilmelidir.

Tarafların adres değişikliklerini dosyaya bildirmemesi, tebligatların eski adrese yapılmasına ve duruşma ya da sürelerin kaçırılmasına neden olabilir. Yetkiden bağımsız olarak güncel tebligat adresi mahkemeye sunulmalıdır.

Yetkisiz Mahkemede Boşanma Davası Açılırsa Ne Olur?

Boşanma davalarında yer yönünden yetki kuralı kesin yetki niteliğinde olmadığından mahkeme kural olarak yetkisizliği kendiliğinden dikkate almaz. Davalı eş, yetki itirazını cevap dilekçesinde ve süresi içinde ileri sürmelidir. İtirazda yetkili olduğu düşünülen mahkemenin de gösterilmesi gerekir.

Süresinde yetki itirazı yapılmazsa davanın açıldığı mahkeme yetkili hâle gelebilir. İtiraz kabul edilirse mahkeme yetkisizlik kararı verir. Kararın kesinleşmesinden sonra dosyanın yetkili mahkemeye gönderilmesi için Hukuk Muhakemeleri Kanunu hükümlerindeki sürede başvuru yapılmalıdır; aksi hâlde davanın açılmamış sayılması sonucu doğabilir.

Görev ve yetki yanlışlığının sonuçları şöyledir:

Görevsizlik veya yetkisizlik kararı verilmesi davanın otomatik olarak yeni mahkemede devam edeceği anlamına gelmez. Kararın kesinleşme biçimine göre kanuni süre içinde dosyanın gönderilmesi talep edilmelidir.

Boşanma Davası UYAP veya E-Devlet Üzerinden Açılabilir mi?

Boşanma davası adliyedeki tevzi bürosuna dilekçe sunularak açılabilir. Avukatlar davayı UYAP Avukat Portal üzerinden elektronik ortamda açabilir. Kişiler de UYAP Vatandaş Portal üzerinden dosyalarını inceleyebilir; elektronik dava açma işlemi için sistemin güncel şartlarına göre elektronik imza veya mobil imza gibi güvenli doğrulama araçları gerekebilir.

E-Devlet şifresiyle UYAP dosyalarının ve duruşma bilgilerinin görüntülenmesi, tek başına her belgeyi imzalayıp yeni dava açma yetkisi sağlamayabilir. Elektronik imzası bulunmayan kişi, boşanma dilekçesini yetkili adliyeye fiziken sunabilir. Harç ve gider avansının yatırılmasıyla dava kaydı tamamlanır.

Elektronik başvuruda genel olarak şu işlemler yapılır:

1. UYAP portalına güvenli yöntemle giriş yapılır.
2. Yetkili mahkeme seçilir.
3. Dava ve taraf bilgileri girilir.
4. Dilekçe ile ekleri sisteme yüklenir.
5. Belgeler elektronik olarak imzalanır.
6. Harç ve giderler ödenir.
7. Başvuru ve dosya numarası kontrol edilir.

Davanın elektronik ortamda açılması duruşmaya katılma yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz. Özellikle anlaşmalı boşanmada hâkimin eşleri bizzat dinlemesi gerektiğinden tarafların mahkemenin belirlediği duruşmaya katılması gerekir.

Boşanma Davası Başka Şehirdeki Avukatla Takip Edilebilir mi?

Boşanma davasını takip edecek avukatın mahkemenin bulunduğu şehirde kayıtlı olması zorunlu değildir. Türkiye’de bir baroya kayıtlı avukat, gerekli vekâletnameyle başka bir şehirdeki aile mahkemesinde görülen boşanma davasını takip edebilir.

Avukat dilekçeleri elektronik ortamda sunabilir, dosyayı UYAP üzerinden inceleyebilir ve şartları varsa e-Duruşma talep edebilir. Ancak mahkeme e-Duruşma talebini kabul etmek zorunda değildir. Keşif, tarafın kişisel olarak dinlenmesi veya başka bir usul işlemi için fiziki katılım gerekebilir.

Başka şehirdeki avukatla çalışılırken şu hususlar değerlendirilmelidir:

• Duruşmalara fiziki katılım gerekip gerekmediği
• Yol ve konaklama giderleri
• E-Duruşma imkânı
• Yerel tanıkların ve delillerin durumu
• Talimat mahkemesiyle yapılabilecek işlemler
• Müvekkille iletişim ve belge gönderimi
• Vekâletnamenin gerekli özel yetkileri içerip içermediği

Boşanma davasında doğru mahkemenin belirlenmesi yalnızca şehir seçimi değildir. Yerleşim yerinin niteliği, son ortak konut, yurt dışı bağlantısı ve karşı tarafın yetki itirazı birlikte değerlendirilmelidir. Bu nedenle dava açılmadan önce görev ve yetki kurallarının somut olaya göre kontrol edilmesi gerekir.