Terekenin tespiti, ölen kişinin geride bıraktığı mal, hak, alacak ve borçların resmi olarak belirlenmesidir. Uygulamada “tereke tespit davası” olarak bilinen bu süreç, çoğunlukla ölen kişinin son yerleşim yerindeki sulh hukuk mahkemesine yapılan başvuruyla yürütülür. Mahkeme tapu, banka, araç ve şirket kayıtlarını ilgili kurumlardan isteyerek terekenin dökümünü çıkarır.
Başvurudan önce, mirasçılık belgesini almanız ve ölen kişinin bildiğiniz mallarını, hesaplarını ve borçlarını bir liste halinde hazırlamanız gerekir. Tereke tespiti; mirası reddedip reddetmeyeceğinize karar vermek, ortaklığın giderilmesi veya tenkis davasına hazırlanmak ya da mirasçılar arasında adil bir paylaşım yapmak için ilk adımdır. Mirası reddetme süresinin ölümün öğrenilmesinden itibaren üç ay olması, araştırmanın gecikmeden başlatılmasını gerektirir.
| Yöntem | Ne zaman kullanılır? | Süre |
|---|---|---|
| Tereke defteri tutulması | Mirasçılardan biri istediğinde | Ölümden itibaren 1 ay |
| Resmi defter | Mirası reddetmeden önce borç durumunu görmek için | 1 ay |
| Mühürleme | Malların kaybolma riski varsa | Gecikmeden |
| Tereke tespiti talebi | Malvarlığının belirlenmesi | Belirli süre yok |
Tereke Neleri Kapsar?
Tereke, ölen kişinin ölüm anındaki bütün malvarlığı değerlerini ve borçlarını kapsar. Taşınmazlar, araçlar, banka hesapları, yatırım hesapları, şirket payları, alacaklar ve değerli eşyalar terekenin aktifini oluşturur. Kredi borçları, vergi borçları ve diğer yükümlülükler ise terekenin pasifidir.
Mirasçılar, paylaşma yapılana kadar terekeye elbirliğiyle sahip olur ve terekedeki bütün hak ve borçları kapsayan bir ortaklık meydana gelir. Bu nedenle terekenin doğru tespit edilmesi, hem mirasçıların haklarını korumak hem de borçlardan doğabilecek sorumluluğu öngörmek bakımından önemlidir. Kişiye sıkı sıkıya bağlı haklar, örneğin nafaka alacakları, terekeye girmez.
Tereke Defteri Ne Zaman Tutulur?
Kanun, belirli durumlarda sulh hâkiminin terekenin defterinin tutulmasına karar vereceğini düzenler. Mirasçılar arasında vesayet altına alınmış veya alınması gereken birinin bulunması, mirasçılardan birinin uzun süredir bulunamaması ve temsilcisinin olmaması bu durumlardandır.
Ayrıca mirasçılardan veya ilgililerden biri, ölüm tarihinden itibaren bir ay içinde istemde bulunursa sulh hâkimi defter tutulmasına karar verir. Defter tutma işlemi gecikmeksizin tamamlanır ve tereke malları değerleriyle birlikte kayda geçirilir. Bu defter, ileride açılacak davalarda önemli bir delil niteliği taşır.
Resmi Defter Neden Önemlidir?
Mirası reddetmeye hakkı olan her mirasçı, terekenin resmi defterinin tutulmasını isteyebilir. Bu talep, mirasın reddine ilişkin usule uyularak bir ay içinde sulh hâkiminden istenir. Mirasçılardan birinin talebi diğer mirasçılar için de etkili olur.
Resmi defterde terekenin aktif ve pasifleri değerleriyle yazılır ve alacaklılar ilan yoluyla alacaklarını bildirmeye çağrılır. Mirasçılar, defter tutulduktan sonra mirası reddetme, resmi defter yararlanmasıyla kabul etme veya resmi tasfiye isteme seçeneklerinden birini tercih edebilir. Resmi defter yararlanmasıyla kabulde mirasçı, kural olarak yalnızca deftere yazılmış borçlardan sorumlu olur.
Mühürleme Ve Koruma Önlemleri
Ölen kişinin yerleşim yeri sulh hâkimi, istem üzerine veya kendiliğinden tereke mallarının korunması için gerekli bütün önlemleri alır. Mallarının kaybolması, mirasçılardan biri tarafından alınması veya satılması riski varsa terekenin mühürlenmesi istenebilir. Mühürleme yazımdan önce de yapılabilir.
Mühürleme sırasında ölen kişiyle birlikte oturanların ihtiyaçları için gerekli eşya bir tutanakla tespit edilerek kendilerine bırakılır. Ayrıca terekenin resmen yönetilmesi veya miras ortaklığına bir temsilci atanması istenebilir. Bu önlemler özellikle mirasçılar arasında güven sorunu olduğunda önem taşır.
Banka Ve Tapu Araştırması Nasıl Yapılır?
Mirasçılar, mirasçılık belgesiyle birlikte bankalara ve tapu müdürlüklerine başvurarak ölen kişinin hesap ve taşınmaz bilgilerini öğrenebilir. Ancak birden fazla banka ve il söz konusu olduğunda bu araştırma zaman alır. Sulh hukuk mahkemesi aracılığıyla yapılan tereke tespitinde mahkeme, bütün bankalar, Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü, Emniyet trafik kayıtları ve ticaret sicilinden toplu bilgi isteyebilir.
e-Devlet üzerinden de ölen kişinin bazı varlıklarına ilişkin sorgulama yapılabilmektedir; ancak bu sorgular her zaman eksiksiz sonuç vermez. Özellikle yatırım hesapları, kiralık kasalar ve yurt dışındaki varlıklar ayrıca araştırılmalıdır. Mahkeme kanalıyla yapılan araştırma, belgenin resmi niteliği nedeniyle daha güvenilirdir.
Terekenin Tespiti Hangi Davalara Temel Olur?
Terekenin doğru tespit edilmesi, birçok miras davasının ön koşuludur. Ortaklığın giderilmesi davasında hangi malların paylaşılacağı, tenkis davasında saklı payın zedelenip zedelenmediği ve mirasın reddinde terekenin borca batık olup olmadığı tereke tespitine göre belirlenir.
Ayrıca muris muvazaası davalarında, ölen kişinin sağlığında yaptığı devirlerin tespiti de tereke araştırmasıyla ortaya çıkar. Bu nedenle tereke tespiti, miras uyuşmazlıklarının çözümünde ilk ve en önemli adımdır. Miras davalarının genel çerçevesi için miras davaları yazımıza bakabilirsiniz.
Mirasın Reddi Kararı Nasıl Verilir?
Tereke tespiti sonucunda borçların malvarlığından fazla olduğu anlaşılırsa, mirasçılar mirası reddedebilir. Mirasın reddi, yasal mirasçılar için ölümün öğrenilmesinden itibaren üç ay içinde sulh hukuk mahkemesine yapılacak beyanla gerçekleşir. Ölüm tarihinde mirasbırakanın ödemeden aciz hali açıkça belli veya resmen tespit edilmişse miras reddedilmiş sayılır.
Bu süre içinde terekeye ait işlemler yapan, örneğin ölen kişinin aracını satan veya hesabından para çeken mirasçı, mirası kabul etmiş sayılabilir ve reddetme hakkını kaybedebilir. Bu nedenle tereke tespiti tamamlanana kadar terekeyle ilgili tasarruflardan kaçınılmalıdır. Süreç için reddi miras nasıl yapılır yazımıza bakabilirsiniz.
Başvuru Nasıl Yapılır Ve Ne Kadar Sürer?
Tereke tespiti için ölen kişinin son yerleşim yerindeki sulh hukuk mahkemesine bir dilekçeyle başvurulur. Dilekçede ölen kişinin kimlik bilgileri, ölüm tarihi, mirasçılar ve bilinen malvarlığı belirtilir; mirasçılık belgesi ve nüfus kayıtları eklenir. Başvuru çekişmesiz yargı işi olarak görülür ve kural olarak duruşma yapılmadan dosya üzerinden yürütülür.
Mahkemenin kurumlara yazdığı yazıların cevaplanma süresine göre süreç birkaç hafta ile birkaç ay arasında tamamlanır. Banka sayısı fazla olan veya yurt dışı bağlantısı bulunan terekelerde süre uzayabilir. Bu nedenle mirası reddetme süresi yaklaşıyorsa, tereke tespitiyle birlikte reddetme süresinin uzatılması veya resmi defter tutulması talep edilmelidir.
Mirasçılar Arasında Uyuşmazlık Varsa Ne Olur?
Mirasçılardan biri terekeye ait bazı malları elinde tutuyor ve bunların varlığını inkâr ediyorsa, sulh hukuk mahkemesindeki tespit süreci tek başına yeterli olmayabilir. Bu durumda mirasçılar, terekeye ait malların iadesi için miras sebebiyle istihkak davası veya mal kaçırıldığı iddiası varsa muris muvazaası davası açabilir.
Mahkemenin yaptığı tespit, bu davalarda güçlü bir delil olarak kullanılır. Örneğin ölümden kısa süre önce hesaplardan yapılan para çekimleri tereke tespiti sırasında ortaya çıkabilir ve parayı çeken mirasçıya karşı dava açılmasına dayanak oluşturur. Ayrıntılar için mirastan mal kaçırma davası yazımıza göz atabilirsiniz.
Sık Yapılan Hatalar Nelerdir?
En sık yapılan hata, tereke tespitinin geciktirilmesi ve bu sürede mirası reddetme süresinin dolmasıdır. Borçları belli olmayan bir terekede üç aylık süre çok kısa kalabilir; bu nedenle ölümden sonra ilk haftalarda araştırmaya başlanmalıdır. Gerekirse sulh hukuk mahkemesinden reddetme süresinin uzatılması istenebilir.
Bir diğer hata, terekenin yalnızca tapu kayıtlarından ibaret sanılmasıdır. Banka hesapları, alacaklar, şirket payları ve değerli eşyalar gözden kaçırıldığında paylaşım eksik yapılır ve sonradan yeni uyuşmazlıklar çıkar. Sürecin hukuki boyutları için İstanbul miras avukatı sayfamızı inceleyebilir, sorularınız için avukatlarımıza ulaşabilirsiniz.
Bu yazı, Kasım 2026 itibarıyla yürürlükteki mevzuata göre hazırlanmış genel bilgilendirme amaçlı bir içeriktir; somut durumunuz için hukuki destek almanız önerilir.
