İşçi alacakları, iş sözleşmesi devam ederken veya sona erdiğinde işçinin işverenden isteyebileceği ücret ve tazminatların genel adıdır. Kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, ödenmeyen ücretler, fazla çalışma ücreti, kullanılmayan yıllık izin ücreti, hafta tatili ile ulusal bayram ve genel tatil ücretleri bu alacakların başında gelir. Bu alacaklar için dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur ve alacakların büyük kısmı beş yıllık zamanaşımına tabidir.
Alacaklarınızı talep etmeden önce, işe giriş ve çıkış tarihlerinizi, son brüt ücretinizi, düzenli olarak aldığınız yemek, yol ve prim gibi yan ödemeleri ve iş sözleşmesinin nasıl sona erdiğini belirlemeniz gerekir. SGK hizmet dökümü, banka ücret ödemeleri, bordrolar ve çalışma saatlerini gösteren kayıtlar hesaplamanın ve ispatın temelini oluşturur. İşten ayrılış şekli, özellikle kıdem tazminatı hakkını doğrudan etkiler.
| Alacak türü | Temel şart |
|---|---|
| Kıdem tazminatı | En az bir yıl çalışma ve kanundaki fesih hallerinden biri |
| İhbar tazminatı | Bildirim süresine uyulmadan yapılan fesih |
| Fazla çalışma ücreti | Haftalık 45 saati aşan çalışma |
| Yıllık izin ücreti | Kullanılmayan izinlerin sözleşme sonunda ödenmesi |
| Ulusal bayram ve genel tatil ücreti | Bu günlerde çalışılması |
| Ödenmeyen ücret | Çalışılan sürenin karşılığı |
Kıdem Tazminatı Hangi Durumlarda Alınır?
Kıdem tazminatı, aynı işverene bağlı olarak en az bir yıl çalışan işçinin, kanunda sayılan hallerden biriyle iş sözleşmesinin sona ermesi durumunda aldığı tazminattır. İşverenin haklı bir sebep olmadan sözleşmeyi feshetmesi, işçinin haklı sebeple sözleşmeyi feshetmesi, askerlik, emeklilik, kadın işçinin evlendikten sonraki bir yıl içinde ayrılması ve işçinin ölümü bu hallerdendir.
Kıdem tazminatı, her tam hizmet yılı için işçinin son otuz günlük giydirilmiş brüt ücreti tutarında hesaplanır. Bir yıldan artan süreler için oranlama yapılır. Tazminatın hesabında kullanılacak ücret, kıdem tazminatı tavanını aşamaz; tavan her yıl yeniden belirlenir. İstifa eden işçi, haklı bir sebebi yoksa kural olarak kıdem tazminatı alamaz.
İhbar Tazminatı Nedir?
Belirsiz süreli iş sözleşmesini fesheden taraf, kanundaki bildirim sürelerine uymak zorundadır. Bu süreler işi altı aydan az sürmüş işçi için iki hafta, altı aydan bir buçuk yıla kadar sürmüş işçi için dört hafta, bir buçuk yıldan üç yıla kadar sürmüş işçi için altı hafta, üç yıldan fazla sürmüş işçi için sekiz haftadır.
Bildirim şartına uymayan taraf, bildirim süresine ilişkin ücret tutarında ihbar tazminatı ödemek zorundadır. İşveren bildirim süresine ait ücreti peşin ödeyerek de sözleşmeyi feshedebilir. Haklı nedenle yapılan derhal fesihlerde ise bildirim süresine uyulması gerekmez ve ihbar tazminatı doğmaz.
Fazla Çalışma Ücreti Nasıl Hesaplanır?
Fazla çalışma, haftalık kırk beş saati aşan çalışmalardır. Her bir saat fazla çalışma için verilecek ücret, normal saatlik ücretin yüzde elli fazlasıdır. Denkleştirme esasının uygulandığı işyerlerinde, ortalama haftalık çalışma süresi normal süreyi aşmadıkça bazı haftalarda kırk beş saatin aşılması fazla çalışma sayılmaz.
Fazla çalışmanın yıllık toplamı iki yüz yetmiş saati geçemez. Fazla çalışma ücretinin ödendiği iddia ediliyorsa, bunun bordroda ayrıca gösterilmiş olması gerekir. Bordroda fazla çalışma tahakkuku bulunmuyorsa işçi, fazla çalıştığını tanık ve diğer delillerle ispatlayabilir. Uygulamada hesaplanan miktardan hakkaniyet indirimi yapılabilmektedir.
Yıllık İzin Ücreti Ne Zaman Ödenir?
İşyerinde en az bir yıl çalışan işçiye yıllık ücretli izin verilir. İzin süresi, hizmet süresi bir yıldan beş yıla kadar olanlar için on dört günden, beş yıldan fazla on beş yıldan az olanlar için yirmi günden, on beş yıl ve daha fazla olanlar için yirmi altı günden az olamaz. On sekiz ve daha küçük yaştaki işçiler ile elli ve daha yukarı yaştaki işçilere verilecek izin süresi yirmi günden az olamaz.
İş sözleşmesi herhangi bir nedenle sona erdiğinde, işçinin hak kazanıp da kullanmadığı yıllık izin sürelerine ait ücreti, son ücreti üzerinden ödenir. Bu alacağın zamanaşımı, iş sözleşmesinin sona ermesiyle işlemeye başlar. Yıllık izin kullanıldığını ispat yükü işverendedir ve bu ispat genellikle işçinin imzasını taşıyan izin belgeleriyle yapılır.
Hafta Tatili Ve Bayram Ücretleri
İşçiye, tatil gününden önce altı gün çalışmış olması koşuluyla, yedi günlük bir zaman dilimi içinde kesintisiz en az yirmi dört saat dinlenme verilir. Hafta tatili gününde çalışan işçiye, o gün için ayrıca ücret ödenmesi gerekir.
Ulusal bayram ve genel tatil günlerinde çalışılmayan günler için işçiye o günün ücreti tam olarak ödenir. Bu günlerde çalışılırsa, çalışılan her gün için ayrıca bir günlük ücret daha ödenir. Bu alacakların ispatı genellikle işyeri kayıtları ve tanık beyanlarıyla yapılır.
Zamanaşımı Süreleri Nedir?
Kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, kötüniyet tazminatı, yıllık izin ücreti ve ücret alacakları için zamanaşımı süresi beş yıldır. Ücret alacaklarında zamanaşımı her bir alacağın muaccel olduğu tarihten, kıdem ve ihbar tazminatı ile yıllık izin ücretinde ise iş sözleşmesinin sona erdiği tarihten itibaren işler.
Bu nedenle iş sözleşmesi devam ederken ödenmeyen fazla çalışma veya hafta tatili ücretleri için geriye dönük en fazla beş yıllık dönem talep edilebilir. Arabuluculuk bürosuna başvurulmasıyla zamanaşımı durur ve son tutanağın düzenlenmesine kadar işlemez.
Zorunlu Arabuluculuk Nasıl İşler?
İşçi veya işveren alacağı ve tazminatı ile işe iade talebiyle açılan davalarda, dava açmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır. Başvuru, karşı tarafın yerleşim yerindeki veya işin yapıldığı yerdeki arabuluculuk bürosuna yapılır.
Taraflar anlaşırsa anlaşma belgesi düzenlenir ve bu belge ilam niteliği kazanabilir. Anlaşma sağlanamazsa son tutanakla birlikte iş mahkemesinde dava açılır. Anlaşma belgesi imzalanmadan önce alacak hesabının yapılması büyük önem taşır. Bu konuda arabuluculuk anlaşma belgesinin iptali ve arabulucuya başvuru ücretli midir yazılarımıza bakabilirsiniz.
Alacaklar Nasıl İspatlanır?
İşçi alacaklarında ispat yükü, alacak türüne göre değişir. Ücretin ödendiğini ispat yükü işverendedir ve bu ispat banka kayıtları ve imzalı bordrolarla yapılır. Fazla çalışma yapıldığını ise kural olarak işçi ispatlar. İşyeri giriş çıkış kayıtları, mesai çizelgeleri ve tanık beyanları bu ispatta kullanılır.
Bordroların imzalı olması, işverenin ödemeleri ispatı bakımından önemlidir; ancak imzalı bordrolarda fazla çalışma tahakkuku varsa işçi daha fazlasını ancak yazılı belgeyle ispatlayabilir. Bu nedenle işçilerin çalışma sürelerine ilişkin kayıtları kendileri de tutması önerilir. Hizmet süresinin eksik bildirilmesi halinde ayrıca hizmet tespit davası açılabilir.
Sık Yapılan Hatalar Nelerdir?
İşçilerin en sık yaptığı hata, haklı bir sebebi olmadan istifa ederek kıdem tazminatı hakkını kaybetmektir. Haklı fesih sebebi varsa, örneğin ücretler ödenmiyorsa, fesih bildiriminde bu sebebin açıkça belirtilmesi gerekir. Bir diğer hata, arabuluculukta alacak hesabı yapılmadan düşük bir bedelle anlaşma imzalanmasıdır.
İşverenlerin en sık yaptığı hata ise izin, mesai ve ücret ödemelerini belgelememektir. İşçi işveren ilişkilerinde hukuki destek için İstanbul şirket avukatı sayfamızı inceleyebilir, emeklilik bağlantılı kıdem tazminatı için 3600 gün emeklilik yazımıza bakabilir, sorularınız için Birsen Hukuk ekibimize ulaşabilirsiniz.
Bu yazı, Kasım 2026 itibarıyla yürürlükteki mevzuata göre hazırlanmış genel bilgilendirme amaçlı bir içeriktir; somut durumunuz için hukuki destek almanız önerilir.
